تولید مثل درجانوران
تولید مثل در تمامی جانداران دو جنسی دارای مکانیسم پیجده ای است که نشان از خالق توانای آن دارد یکی از اهدافی که بشر هنوز نتوانسته است که بدان دست یابند تولید موجودی است که هیچ گونه رابطه ای با موجود زنده ندارد در ذیل نویسنده به طور کاملا خلاصه نگاهی به این مکانیسم دارد
توانايي توليد مثل يكي از ويژگيهاي جانداران است. معمولا" پس از آنكه موجودات زنده به حدي از رشد و نمو و بلوغ رسيد، توليد مثل كرده موجودي همنوع خود به وجود ميآورند. توليد مثل بقاي نوع موجود زنده را تأمين ميكند. تقسيم و تكثير سلولها و جانداران تك سلولي نسبتا" ساده است، ولي در موجودات پر سلولي توليد مثل صورتهاي مختلف و پيچيدهتري دارد. مسائل مربوط به توليد مثل و نمو جنين از مهمترين و جالبترين مسائل زيستشناسي است.
به طور كلي، در موجودات زنده توليد مثل به دو صورت جنسي و غيرجنسي انجام ميشود.
توليد مثل غيرجنسي به حالتي گفته ميشود كه بخشي از بدن موجود زاينده جدا شده فرد جديدي را به وجود آورد. بديهي است كه در اين حالت دو جنس نر و ماده در تكثير شركت ندارند. در توليد مثل غير جنسي، كه براي انجام آن وجود يك فرد كافي است، صفات وراثتي موجود زاينده بدون تغيير به افراد جديد منتقل ميشود و موجوداتي كاملا" نظير موجود اوليه توليد ميگردند. تكثير به وسيله قلمه زدن يا خواباندن ساقه در زير خاك، كه در بعضي گياهان انجام ميشود، نوعي تكثير غير جنسي است. در جانوران نيز موارد متعددي از تكثير غير جنسي ديده ميشود؛ مثلا" جانوران تك سلولي، مرجانها و بعضي كرمها به همين صورت توليد مثل ميكنند.
در توليد مثل جنسي، دو سلول نر و ماده كه سلولهاي جنسي ( گامت ) ناميده ميشوند با يكديگر تركيب شده سلول واحدي به نام سلول تخم را به وجود ميآورند و سلول تخم با نمو و تقسيمات متوالي موجود تازهاي را ميسازد. در موجوداتي كه به طريق جنسي توليد مثل ميكنند، هر يك از دو سلول جنسي نر و ماده داراي بخشي از صفات وراثتي موجود آيندهاند و از جمع شدن هستههاي اين دو نوع سلول، در سلول تخم، تركيب جديدي به وجود ميآيد. بنابراين در موجوداتي كه به طريق جنسي تكثير مييابند افراد هر نسل نسبت به والدين خود داراي تركيب متفاوتي هستند.
تقسيم ميتوز و تقسيم ميوز
تقسيم
به طريقه ميتوز باعث ايجاد سلولهايي ميگردد كه در هسته آنها تعداد و
نوع كروموزومها يكسان باقي ميمانند و صفات ارثي را عينا" منتقل ميكنند.
به چنين تقسيمي، تقسيم ميتوز ميگويند.
منشاء موجودات پرسلولي تنها يك سلول 2N كروموزومي(ديپلوئيد)، يعني سلول تخم لقاح يافته، است. با تقسيمات مكرر ميتوزي، جنيني بوجود ميآيد كه از ميليونها سلول 2N كروموزومي ساخته شده است. در سير تكامل جنين دو دسته سلول از ميان سلولهاي 2N كروموزومي جدا ميشوند: يكي سلولهاي سوماتيك يا بدني و ديگري سلولهاي ژرمينال يا زاينده.
سلولهاي سوماتيك 2N كروموزومي باقي ميمانند كه منشاء بافتها و اعضاي بدن هستند. اما سلولهاي ژرمينال، در
غدد تناسلي يا گونادها باقي ميمانند و بعد گامتها را به وجود ميآورند. اين سلولها ابتدا 2N كروموزومي(ديپلوئيد) هستند، ولي در غدد جنسي به طريق خاص( از يك سلول 2N كروموزومي چهار سلول N كروموزومي توليد ميشود.) تقسيم ميشوند و سلولهاي N كروموزومي(هاپلوئيد) را به وجود ميآورند. اين طريقه تقسيم را تقسيم به روش ميوز ميگويند.
سلولهاي جنسي
معمولا" در توليد مثل جنسي هر يك از دو غده ي جنسي (گوناد) نر يا ماده در بدن يك فرد وجود دارد و دو جنس از يكديگر مجزا و متمايزند. اين حالت را، كه در اغلب جانوران و بعضي گياهان مشاهده ميشود، حالت جداجنسي يا دوجنسي مينامند. در بعضي ديگر از جانوران و گياهان، يك فرد داراي هر دو نوع غدهي جنسي نر و ماده است و به اين حالت نرمادگي گفته ميشود.
در هر دو صورت، سلول جنسي نر يا اسپرماتوزوئيد در غدههاي نر يا بيضهها، و سلول جنسي ماده يا اوول در غدهي جنسي ماده يا تخمدان ساخته ميشود. سلولهايي را كه منشاء گامتها هستند سلول زاينده يا ژرمينال مينامند. بقيه سلولهاي بدن را سلولهاي بدني يا سوماتيك مينامند. به سخن ديگر ژرمينال مسئول ايجاد نسلهاي آينده و سوماتيك مسئول سازنده اندامها و دستگاههاي بدن، به جز غدد جنسي، است.
مجموعهي تغييرات و تحولاتي را كه در ياختههاي ژرمينال پديدار شده منجر به توليد گامتها ميشود گامتوژنز يا گامتزايي گويند. چگونگي به وجود آمده گامت نر را اسپرماتوژنز يا اسپرمزايي، و نحوهي تشكيل گامت ماده را اوئوژنز يا تخمكزايي مينامند.
