فصل دوم وسوم بوتانی

 

فــصـــل ســـــــــوم

Growth and division of cell

نمــووتـقـســـیـمــات حجــروی

دوران حیات تمام زنده جان هادارای مراحل ابتدائی، نمو وانکشاف، مرحله ختم حیات یعنی مرگ میباشدکه بنام دوران حیات Life cycle یادمیگردد. یک حجره واحد نیزدارای یک دوره حیات اند که بنام Cell cycle یادمیگردد. حجرات ازتقسیمات حجرات مادری بمیان می آیندبرای مدتی نمو میکند برای ادامه حیات درنتیجه تقسمات دوحجره دختری Daughter cell رابارمیآورند. ولی این ختم حیات نسیت بلکه مواد زنده حجرات مادری زرای ادامه حیات به داخل حجرات جدید دختری انتقال می یابد.

    وقتیکه یک موجودحیه کثیرالحجروی نمومیکند درین نوع ، دوران اقسمام حجرات توقف میکندکه بنامCell cycle arrest یاد میشود وبعد از نمو این حجرات پخته شده تغیرشکل می کند مثلاً: وقـتـیکه حجرات برگ هاچندملی متربزرگ میشوند تقسیمات حجروی متوقف شده توسعه ونموی برگ هاپرداخته برای حیات برگهافعالیت های فزیولوژیکی خودراشروع  میکند. حجرات برگهادرحالت نورمال برای تقسیمات تحریک نمی شوند ولی وقتیکه زخمی میشوند برای ترمیم آن تـقسیـمـات حجروی امکان پـزیـر است.

درمقابل حجرات Cortex درساقه وریشه قبل ازاینکه یک عضوبه پخته گی می رسد تـقسیمات خودرامتوقف میسازد ولی وقـتیکه یک قسمت آن زخمی گردد تقسیمات حجروی فعال شده تاوقتیکه یک طبقه محافظوی روی حجرات صدمه دیده تشکیل نشود تقسیمات حجروی  ادامه می یابد. بعضی ازحجرات چندین سال حتی چندین صدسال زنده مانده می تواند ولی برعکس بعضاًبزودی بعدازپخته شدن می میرند.

  حجرات پوست درختان وقتیکه می میرند بسیارمحافظت کننده اند بسیاری ازحجرا ت گلها بعد ازچندروزبعد ازشگفتن می میرند. بعضی ازحجرا تی اندکه هیچگاه تقسیمات حجروی شان متوقف نمی شوند مثلا درنقطه نموریشه وقسمت بالای نبات    ) Root types and shoo types) ، طورثابت وهمیشه دردوران اند یعنی دوامدارCycling هستند وقتیکه حجرا تCambium که چوب وپوست رامیسازند وتقسیمات حجروی صورت میگیرد یک حجره دختری به چوب وپوست مبدل شده وحجره دیگری دختری درطبقه انقسامیه یاDividing layer باقی می ماند. حجرات دختریکه به چوب وپوست مبدل میگردد وقتیکه  پخته شدتغیرشکل نموده تقسیمات حجروی رامتوقف میکند وحجرات دختری که درطبقه انقسامیه باقی میماند به سائیز حجره مادری رسیده آماده انقسام میگردد.

 

 

 

 

 برای نمو انکشاف حجرات نباتی دارای دومرحله یا Phase اند:

Growth phase of cell cycle

Division phase of cell cycle

Growth phase of cell cycle: درسال1800میلادی علمابرای باراول راجع بهCell cycle  تحقیقات راشروع کردند توجه زیادبه خرچ دانداسرار یا رازهایکه درفعالیت های تقسیمات حجروی وجود دارد تشخیص نمایدآنهادریافتنددرمیان دوتقسیم حجروی حجرات دراستراحت اندومرحله نموی یاGrowth phase رابنام Resting phase ویاInter phase نیزیادکردند. ولی دریافت گردیدکه حجرات درمرحله phase Inter نیزبسیار فعال اند بناً میتوانیم دربین مرحله Inter phase نیزسه مرحله کاملاًمجزاومشخص رادریابیم مثلاً: G1 phase، S. phase

 و G2 phase .

:G1 phase -1

   بعدازنخستین مرحله تقسیمات حجروی حجره ایکه ازتقسیمات بدست آمده بطورنورمال فعالیت های میتابولیزم خودراپیش میبرد. عملیه بسیارمهم ایکه این حجرات پیش میبرد ساختن نیکلوتایدهایNucleotides می باشد که در مرحله  دوم درساختن DNA ازآن کارگرفته می شود مدت تکمیل cell cycle ازچندین ساعت گرفته الی چندیند روز وماه درنباتات مختلف متفاوت اند ولی درتمام مراحل G1 طویل ترین مرحله Cell cycle راتشکیل میدهد.

S. phase or synthesis phase -2 :

       درمرحله S- phase جین هادرداخل هسته ها مکرراً ساخته میشود یک جین درحقیقت یک پـولمیرنیکلوتایدها Polymer of nucleotides است، هرجین یک رشته ازنیکلوتایدهااست تقریباً همه جین هادارای عین سایزبوده ولی همه دارای عین رشته یا تسلسل نیکلئوتایدها راندارند. درنباتات عالی 50000 – 30000 نوع جین هاوجود دارد این هابرای حفظ خواص ارثی ، ساختمانها برای داشتن انزایم هاضرورت دارد -- جمله آنهارابنام Genome یاد میکنند. جین هابین هم ذریعه DNA های وصل دهنده باهم وصل بوده بالای هزراهاکروموزوم قرارمیگیرند. هرگاه یک ارگانیزم 20 عددکروموزوم مختلف و50000هرازجین داشته باشد طوراوسط 250 جین بالای هرکروموزوم قرارمیگیرد  قبل ازمرحله S حجرات دارای یک کروما تید است درین مرحله کروموزوم هادروچند میگردد هریک آنرابنام کروماتید یادمی کنند.

 

 

 

 

 

G2 phase -3:

      به تعقب مرحله S حجرات شامل مرحله G2 میگردد دراین مرحله حجرات آماده تقسیمات میگردد از3 تا 5 ساعت رادربر میگیرد.

دراین مرحله تمام موادضروریه برای تشکیل دیوارهستوی آماده میگردد، تقسیمات هستوی آغازمی یابد. G , S G2 هرسه شامل مرحله Inter phase  میگردد، بعداًً تقسیم شدن حجرات آغار میگردد.

Division phase of cell cycle :

      درحقیقت تقسیمات حجروی درای دوعملیه است یکی آن تقسیمات هستوی که بنام kinesis Karyo ودیگرتقسیمات پروتوپلازمی آنرابنام kinesis Cyto یادمیکنند.  دراینجامادونوع Karyo kinesis رامیشناسیم که عبارت است ازMitosis وMeiosis است.

 

Mitosis: 

        عبارت ازیک تقسیمات دوچند شونده ویک نوع معمولی تقسیمات هستوی یاKaryo kinesis است این یگانه طریقه نموی بدنی ازطریق ازدیاد تعداد حجرات درموجودات حیه کثیرالحجروی است. Mitosis رابنام تقسیمات دوچند شونده یاDuplication یادمی کنند زیراکه جین های هستوی ابتداء ذریعه هسته های خود احاطه میگردد، هریک ازهسته های دختری Daughter Nucleus عیناً کاپی هسته های مادری Mother Nucleus میـباشند.

ازجین های متذکره هزارها تعداد آن بالای هم ویا کروموزم ها بایکدیگر یکجا می شوند، جداشدن جین هارا آسانتر میسازد وهم برای انتقال کروموزوم هابه هسته های دختری یک عمل ضروری است زیراکه یک جوره کروماتاید هادرمرحله S- phase ازکروموزوم هابه میان می آید درهسته جدیدهم یکجامی شوند بعداًاین یک جوره هم، هریک آن درقطبین قرارمیگیرند فوراً سیت مکمل جین هانیزباآنها یکجاانتقال می یابد. دراین عمل چهارمرحله ذیل تکمیل میگردد:

Prophase .1  :

درمرحله Inter phase مواد DNA کروموزوم موجوده طویل وبا پروتین Histone یکجاشده می باشد وکروموزوم هاچندین سانتی مترطول میداشته باشد ومیتواند چندین باردورحجرات پیچ میخورد. دراین حالت کروماتید هاازهمدیگرجداشده نمی تواند ولی درمرحله Prophase کروموزوم هامنقبض ومتمرکزمیشوند بزودی پیچ خورده ازهروقت دیگرضخیم ترمیشوند. برعلاوه استخوان بندی یاچوکات بندی پروتین انکشاف می کند تاDNA راکاملاً میـپـوشاند وانقباض کروموزوم هاادامه می یابد تاکه طول آن از2-5mµ (0.000001mm) برسد دراین صورت به تمام قسمت حجرات به آسانی حرکت کرده نمیتواند.

  وقتیکه کروموزوم ها منقبض شدن درمرحله Prophase قابل دیدگردید هستچه هاNucleolusبه تدریج غیرقابل دیده شده درمرحله آخرProphase بکلی دیده نمیشود غشای هستوی نیزپاره میشوددروسط  کروماتیدهاCenteriol هابمیان میاید همزمان به آن Microtubule های طویل که بنام Spindle fiber یادمیشود بمیان میاید همزمان به آن دوطرف قطب حجرات همین کروماتید هاکش میشوند. دربعضی حجرات همین رشته هابه Spindle fiber ها ازیک قطب حجره تا مرکزحجره امتداد دارد که درنقطه Centromer  به کروموزوم به کروموزوم وصل میگردد نقطه اتصالی  Spindle fiber, و Centromer  رابنام Kinnetochore یادمی کنند.

2. Metaphase :

    بعدازاینکه رشته های Spindle fiber یا Spindle microtubules به سنترومیرهاچسپـید این کروموزوم هارابه طرف مرکز(وسط ) حجره کش می کنند یا میـبرند درین مرحله ترتیب وتنظم کروموزوم هارابنام Metaphase plate یاد می کنند که دراین مرحله کروموزوم درمرکزحجره ازیک قسمت دیگرحجره دریک خط قرارگرفته است.

یک سرحدآشکاربین Prophase وMetaphase به مشاهده نمی رسد ولی آهسته آهسته به تدریج کروموزوم ها قابل دیدشده به طرف Metaphase plate حرکت میکند، بقایائی پارچه های هستچه هاوغشای هستوی درین مرحله به مشاهده میرسد درمراحله اخراین مرحله Centromer هادوچند می شوند ودوکروماتید هرکروموزوم بزودی ازهمد یگرجداشده مرحله Anaphase آغازمی یابد.  

Anaphase- 3:

  این مرحله صرف بعدازتقسیم سنترومیرهاشروع میشود. رشته های سپندل کوتاه شدن راآغازمینمایند سنترومیرهای جدید را ازهمدیگرجدامیسازد این آغاز  فشار کشش برای جداساختن کروموزوم های دختری است برای کشش کروموزوم ها از Metaphase plate دوقطب حجرات انرژی ضرورت است رشته های سپندل باکوتاه شدن خودکروموزوم هاراکش نموده بدو قسمت حجره میرساند مرحله Telophase آغازمیشود.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Telophase- 4:

وقتیکه  کروموزم هابه قسمت اخرسپندل درقطب حجره میرسد درنزدیک آن پارچه غشای هستوی ظاهرمیشود باهمدیگروصل شده یک غشای مکمل هستوی رادرقسمت حجره بوجودمی آورند سطح مجموعی دوهسته جدید ازسطح هسته قبلی بزرگتراست بناًغشای اضافی ازE.R جدامیشود ولی چگونگی تشکیل Nucoear pore هامارپیچی آن آغازمی یابدبه تدریج هستچه های جدیدظاهرمی شود جین های رایـبوزم Ribosomal genes فعال گردیده تولیدبخش فرعی رایبوزم( Ribosome sub unit ) رامیکند رشته هایاSpindle هاکاملاًغیرفعال دیده گردیده مرحله Telophase خاتمه می یابد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

خــــــلاصـــه مایـتـــــــوسـیـــــزSummarize mitoses:

بعدازاینکه مرحله2G درمراحل اخرانترفازتکمیل گردیده هریک ازکروموزوم ها تکراراًکاپـی خودراساخته دارای دوکروماتید میباشد. دردوقطب حجره رشته های spindle بمیان می آید دروسط Cromated وصل میشود کروماتیدهای جدیدرابه دوطرف قطب حجره کش کرده ازهم جدامی سازند دوهسته جدید ساخته می شودهریک دارای تعداد مساوی کروروموزوم های قبلی اند، هریک ازکروموزوم ها دارای یک کروماتیداست. هسته های ساخته شده هریک باهم مساوی ویکسان اند  وهم هسته های جدید باهسته های قلبی که مایتوسیزراآغازکرده یکسان است هسته هابعدازآن مرحله واردمرحله G1 میگردد. مراحل مایتوسیز هریک (Anaphase , Metaphase, prophase و Telophase) بصورت پروسه واحددرآمده که متمم (جزتکمیل کننده) یکدیگراند مشابه به آن مراحل Prophase و Telophase تکمیل کننده مرحله Inter phase  اند.

Cytokine sis

تقسیم شدن پروتوپلازم نسبت تقسیم هسته بسیارساده است همه اورگانیل هاضروری که درحجره مادری موجود بود موجودیت آن درحجرات دختری نیزضروری است. تقسیمات حجروی به هرشکل که صورت می گیرد هریک ازحجرات دختری نیزطوری نمونه وی اندکی ویا کمی مایتوکاندریا، کمی پلاستید، کمی E.R واندکی خلا وهمچنان دیگرارگانیل هاراباخود میداشته باشدولی شرط حتمی نیست که حجرارت دختری نصف ارگانیل ها راکه حجرات مادری شان داشته باخود داشته باشد.

        درنباتات Cytokine sis عبارت ازتشکیل phragmoplast هادروسط حجره می باشدرشته های فرگموپلاست وDictyosome vesicles  خریطه های دیکتوزوم راباهم یکجانموده یک صفحه همواربشقاب مانند رامیسازدکه ازآن دردیوارابتدای وMiddle lamella بمیان آمده انکشاف می کند،فرکموپلاست، Vesicles هاودیوارهای بمیاآمده رابنام Cell plate یادمیگردد، این پروسه تاوقتی ادامه می آبدکه Vesicles های بزرگ به Plasma membrane حجرات مادری وصل گردد. بعدازاتصال غشای پلازمای حجرات ماتدری جز غشای پلازمای حجرات دختری گردیده دیوارحجروی جدید نیزبمیان آمده تقسیم حجرات مادری ادامه میابد.

Cytokine sis عبارت ازتقسیمات سایتوپلازمی حجرات مادری این پروسه درنباتات همیشه درمراحل اخری Anaphase یا lot anaphase ومراحل اولی تیلوفازEarly telophase صورت میگیرد.

Cell plate هادرساحه مرکزی وسطی تشکیل بدوطرف عرض توسعه می یابد سایتوپلازم حجرات مادری رابدوحصه قطع وتقسیم می کندکه هرکدام دارای هسته جدید ومساوی اند. نموی Cell plate ها ازمرکزبه طرف قطبین ادامه میابد دارای مواد Pectin هسته مانند Meddle lamella عمل میکند، بدوجهت Cell plate غشای سلولوز پدید می آید ودیوارحجروی بمیان می آید در مرحله اخیرمایتوسیزعملیه Cytokine sis تعقب شده درنتیجه دوحجره دختری که عیناً مشابه حجره مادری مادری است بمیان می آید.

نکات برجسته مایتوسیزSignificance of mitosis:

Ø    مایتوسیزدرحجرات بدنی Somatic cells صورت گرفته درنمو جسمانی اجسام حیه دارای اهمیت است

Ø  درنتیجه این تقسیمات دوحجره دختری که بمیان می آیدجهت نوع وتعداد کروموزوم هاصد درصدعین حجرات مادری است.  بناًمایتوسیزدرحفظ درحفظ همشکل بودن Uniformity انواع کمک می کند.

Ø  همچنان تقسیمات مایتوسیز حجرات درحفظ تعادل بین حجرات پـیـروپوسیده شده بمیان آوردن حجرا ت جدید کمک می کند.

Meiosis

درمایتوسیز هسته های دختری تکرارهسته های حجرا ت مادری است که نمو وبزرگ شدن نباتات ضروری است ولی ای عمل تکثرزوجی مشکلات راایجاد می کند. مثلاً دوحجره جنسی Sexelle(gametes) باهم یکجاشده یک Zygote رابه میان می آورند که ازنمویک نبات کامل رابارمی آورد. هریک ازگامیت ها یک سیت کامل کروموزوم ها را داراند.

هسته ها، حجرات وارگانیزم که درهسته خود دارای یم سیت کروموزوم اندبنام  Haploid یا میشود وزایگوت zygote ها دارای دوسیت کروموزوم اندکه ازهرگمیت یک سیت بوجودآمده که بنام diploid یاد میشود(//2)  هرگاه نبات کامنل gamete هارا ازطریق تقسیمات Mitosis بمیان آورند چون گمیت هاdiploid هستند zygote هاباید Tetroploid باشند واین ازجهت قانون بیولوژیکی امکان پزیرنیست  که درهرنسل جدید سیت کروموزوم هادوچندشده برود بناًیک انقسام تـنـقـیـصی ضرورت است آنرابنام Meiosis یامی کند.  درانقسام تنقصی یا meiosis دوسیت کروموزوم هادریک diploid به حجره دختری انتقال می یابد چون درمرحله S- phase تمام کروموزوم هاتکرارگردد ولی تقسیمات میوسیزدردومرحله بدون مرحله S- phase تعقب میگردد بنام Meiosis وMeiosis یاد میشود  مانند Mitosis دارای چهارمرحله است  Meiosis جهت تولید حجرات جنسی تنهادرتعداد کم حجرات آله تذکروتأنیث صورت میگیرد وهیچگاه برای نموی بدنی اجسام حیه مورد استفاده قرارنمی گیرد.

 یابه عباره دیگر پروسه تقسیمات هسته که درآن تعداد کروموزوم هاتنقیص می یابد آنرابنام Meiosis یادمیکنند. یابه عباره دیگراین یک تقسیمات خاص هستوی است که هسته دوباردوچند میگردندولی کروموزوم ها یک بار، ودرعده حجرات نبات ابتدائی تقسیمات سپورصورت میگیرد.

درنباتاپست مانندSpirogyra وUlothrix درهنگام جوانه زدنZygote صورت میگیرد آنرابنامZygotic Meiosis یادمیکنند. عملیه تقسیمات Meiosis یک مرتبه ادامه میابد ولی درمطالعات دیده میشود مانندمایتوسیزطی چندین مراحل تکمیل میگردد طوریکه قبلاًیادآورشدیم درتقسیمات میوسیزدوچند کروموزوم هایکبارولی دوچندشدن سایتوپلازم وهسته دوبارصورت میگیرد بناًدرین مرحله Meiosis رامشاهده کرده میتوانیم

Meiosis1 و Meiosis2

Meiotic division 1

این مرحله تقسیمات میوتیک طی چهارمرحله صورت میگیردقرارذیل است:

  Anaphase 1,  Metaphase 1, prophase 1. و Telophase 1

Prophase _1: این یک مرحله بسیارمهم Meiosis 1 است که دراین مرحله کروموزوم ها ازمراحل یا دوره غیرمارپیچی وبعداًدوره مارپـیـچی راسپری می کند جهت تکمیل این دوران مرحله به چند مراحل فرعی دیگرنیز تقسیم می شوند که قرارذیل ازآن نام میبریم .

1.    Leptotene or Leptonema

2.    Zygotene or zygonema    

3.    pachytene or pachynema 

4.    Diplotene or Diplonema   

5.    Diakinesis                                                                   

1)                                                  Leptotene stage  : (Leptonema) این مرحله دارای خصوصیات ذیل است:

 هسته هابه سبب جذب آب  Hydration به حجم خود می افزاید وکروموزوم طرو رشته مانند غیرمارپیچی طویل می شوندوبه سبب متراکم وموقعیت دانه هامانند زنجیروتسبح معملوم میشود، تعدادسائیزوموقعیت کرومووزوم هاهمیشه بحال ثابت باقی می ماند. درابتدأ هستچه هابسیارخورد غیرقابل دید ولی بعداًدراثرساخته شدن RNA بیشترسائیزخودرا بزرگ میسازد.

2)                                                  Zygotene stage : (Zygonema) این مرحله نیزدارخصوصیات   ذیل است:

A     .  کروموزوم های مشابه Homologous chromosomes دراین مرحله باهمدیگرمی چسپد وجوره می شود وبنام synopsis، Synthesis یادمیشود بعدازاین هریک ازکروموزوم هاکه قبلاًبدوکروماتیدتقسیم شده بودندکه این جوره کروموزوم های مشابه بنام A tetrad یارابعین یاد میگردد.

B    .  Synapsis میتواند بشکل Proterminal باشد ازیک انجام شروع نموده به طرف سنترومیرادامه یابد. یامیتواند بشکل Pro central باشد یعنی چسپیده ابتدائی ازسنترومیر شروع شده بعداًبه طرف انجام ادامه می یابند ویا میتواند Random اتفاقی باشد هیچ یک ازاشکال ذکرشده مراعات نگردد.

C    .    غشای هستوی وبقایای هستچه به تمام قسمت Zygotene منحل میگردد.

D   .    بعدازجوره شدن حالت مارپیچ شدن آغازمی یابد. مارپیچ عمده وبزرگ به قطرخود می افزاید وکروموزوم ها ضخیم تروکوتاترمی گردند همین کروموزوم های یکجاشده رابنام Synoptonemal complex یادمیکنند.

Pachynema):  pachytene stage                     (3                          )   خصوصیات این مرحله قرار ذیل است:

 (a  انجام کروموزوم های جوره شده علامه مخصوص راپیدامیکند.

(b   خصوصیات برجسته آتی مرحله ساختن Chiosmata است.

Chiosmata : عبارت ازهمان نقطه یک ازکروماتید های مشابه است که Crossing over درآن صورت میگیرد

(c    تعداد chiasmata مربوط به طول کروموزوم هامی باشد.

(d    تراکم کروموزوم دراثراتساع مارپـیـچ هاصورت می گیرد.

(4                                                       Diplotene  (Diplonema): این مرحله باخصوصیات ذیل برجسته میگردد:

Homologous هاازنقطه شکسته Chiasmata ازهمدیگرجداشدن راآغازمیکند ولی کاملاً ازهمدیگرجدانمی شود زیراکه این هادرنقطه ایکه ذریعه Centromers جوره شده اندباهم چسپیده اندوبشکل درهم پیچیده معلوم می شود نظربه بعضی علماChiasmata نقطه است که درانجاCrossing over بوقوع میی پـیوننددرحالات عادی مشاهده شدن هرچهارکروماتیدهای Homologous ازامکان پزیراست درین مرحله آنرابنام Tetrads یادمیکنند.

دراین مرحله Endterminallization  وقع می شود یعنی Chiasma هابه امتداسلول کروموزوم هابیک انجام آن حرکت میکند انقباض وکوتاه شدن کروموزوم هاادامه یافته بالاخره یک کروموزوم واضح رامیان می آورند، هستچه هاودیوارهستوی درحال اول خودباقی میماند.

(5                                                                Diakinesis :  دراین مرحله کروموزوم هاHomologous ازهمدیگرجدامی شوند وChiasmata به طرف انجام کروموزوم هاکش می شوند کروموزوم هاباهم پیچ خورده نبوده تنهادرنقطه Centrome باهم دراتصال اند. مرحله Prophase یک مرحله بسیاربغرنج وپیچیده بوده دیگرمراحل Meiosis مانندمراحل مایتوسیزبسیارساده وآسان است، باختم Diakinesis مرحله Prophase1 هم ختم شده مراحل Metaphase آغازمی یابد.

Metaphase 1:  رشته های Spindle یاSpindle microtubules کروماتیدها یاکروموزوم هادرمرکزهسته منظم ترتیب یافته درنقطه سنترومیرهای خود بارشته های spindle وصل شده بدوطرف قطب هسته بسته می شوند.

 

Anaphase 1 : کروموزوم های همولوگس کاملاً ازهمدیگرجداشده دردورشته جهت مختلف Spindle قرارمیگیرندCentromer هاتقسیم نشده هرکروموزوم یک جوره کروماتید خودرادارا است قابل تذکراست که این ازمراحل Metaphase  وAnaphase تقسیما تMitosis متفاوت ومتغیراست مثلاً-  Mitosis سنترومیردوچند میشود وهرکروموزوم بدو کروموزوم تقسیم می شوند که هرکدام شان فقط دارای یک کروماتید است. درحالیکه درMetaphase1 وAnaphase1 این حالت متفاوت است کروموزوم های Homologous ازهمدیگرجدامیشوند هنوزهریک آن دارای دوکروماتید اند یک سیت دیگرآن کش شده وجدامیگردد دوهسته جدید ساخته می شود هسته هادرین حالت Haploid اندزیراکه هرکدام آن دارای یک سیت کروموزوم است . رکروموزوم های Homolog یک هستهء حالابالای هسته دیگرقرارمیگیرد.

Telophase 1 :  کروموزوم هاتاهنوزکه درمرحله G2 دبل یادوچندشده بحالت اولی خودقراردارد که این هاضرورت به مرحله Interphase ندارند که مراحل G1,S,G2 راسپری نماید. همچنان Telophase1 برخلاف مرحله Prophase2 است مثلاً بعضی ازارگانیزم هامستقیماً ازمرحله   Anaphase1به مرحله Metaphase2 خیزنموده  مراحل Prophase2,Telophase1 راحذف میکنند. دربسیارازاجسام حیه اگرچه دارای یک مرحله کوتاه Telophase1 است که درآنهاکروموزوم هامارپیچ نشده هستچه هاودیوارهستوی ظاهرمی شوند.

 

اگرحجرات کاملاً به مرحله Interphase داخل شودتکرارDNA  صورت نگرفته مرحله S کاملاً حذف می شود این مرحله بنام Intckinesis یادمیشود.

Cytokine sis درمایتوسیزهم صورت میگیرد ولی این بعیدهم نیست که واقع نشود، که هردوهسته های دختری (هردوکتله کروماتید) بحالت اولی خود درحجرا ت مادری تقسیم ناشده باقی بماند.

         هرگاه Telophase1 واقع شودProphase2 جهت تکمیل هسته هاغرض تقسیمات ضروری است.

Prophase2 مانندProphase1  به مراحل فرعی تقسیم شده است. Metaphase2 هم یک مرحله بسیارکوتاه است سنتورمیرهادرنتیجه جداشدن کروموزوم هابدودسته کروموزوم ها بدوحصه تقسیم می شود مانند ومشابه به مرحله Metaphase تقسیمات Mitosis است ولی از Metaphase1 متفاوت است .

درAnaphase2 کروموزوم ها ازجوره خودجدامیشوند ودرTelophase2 هسته های جدید ساخته می شود هریک ازهسته هافقط یک سیت کروموزوم هابایک عدد کروماتید هستند. طورخلاصه دراثنائی Meiosis1 هریک ازکروموزوم های پدری بایک سیت کروموزوم های مشابه مادری یکجامیشوند Synopsis  صورت میگیرد درنتیجه یکجاشدن جین هاوکروموزوم جدید Crossing صورت میگیرد Spindle Microtubule کروموزوم های مشابه جوره شده رابه قطبین کش میکند درقطبین تنهایک سیت کروموزوم می باشد نه دوسیت.

هسته های جدید که Haploid  هستند موقتاًبعدازMeiosis ساخته میشود، وقتیکه این هسته هابه مرحله Meiosis داخل میشود  دوکروماتید هرکروموزوم مانند مایتوسیز ازهمدیگرجدامیشوند. درنتیجه هسته هادارای یک سیت کروموزوم اند وهرکروموزوم دارای یک عدد کروماتید هستند. بعدازMeiosis  مرحله تقسیمات Meiosis  فوراً یابعدازمرحله استراحت Interkinesis آغازمی شود.  Meiosis2  رابنام Homotypicdivision  یاد میکنند که دارای چهارمرحله عیناً مشابه تقسیمات Mitosis است.

Prophase2 : دراین مرحله هستچه ودیوارهستوی ناپدید شده رشته های Spindle به ترتیب ظاهرمی شوند.

Metaphase2 : کروموزوم هایا سنترومیرهای خود درمرکزهسته قرار می گیرد ذریعه رشته هابه قطب بسته میشود.

Anophase2 : نصف کروماتید هابه یک طرف ونصف دیگر آن به طرف دگرهسته قرارمیگیرد درحقیقت این ها کروموزوم های جدیدی اند نه کروماتید.

Telophase2 : هسته هاودیوارهستوی جدید ظاهرشده Reticulum هاساخته میشود.

بالاخره Cytokine sis صورت گرفته چهار حجره دختری که هرکدام Haploid اند بوجود می آید.

اهمیت Meiosis : 

Significance of meiosis نکات برجسته میوسیز

Meiosis درتکثرنباتات به طریقه زوجی آن اهمیت زیاد دارد. مثلاً:

Ø  تقسیمات Meiosis دربوجوآوردن انواع Diploid ازحالت Haploid دارای اهمیت است که درانواع مختلف تعدادکروموزوم هاراطور ثابت نگه میدارد.

Ø  ذریعه Crossing over درکرواتاید های هستوی تغیرات رخ میدهد درنتیجه ترکیب مواد جینیتکی بوقوع می پیوند.

Ø    باعث بمیان آمدن اختلافات جینیتکی درانواع نیزمـیـگـــــــردد.

فــــــــــرق بـیـن Meiosis وMitosis

Meiosis                                                                      Mitosis

1.    عموماًدرحجرا ت جنسیDiploid صورت      1. درحجرات جسمی در

 میگیرد،درنبات پست ممکن درزایگوت      Haploidدراجسام حیه صورت میگیرد.

نیزصورت میگیرد.

                                                                   2. هم درحجراتHaploid وهم

2. صرف درحجرا تDiploid صورت میگیرد       Diploid صورت میگیرد.

 

3. درMeiosis هسته هادودفعه تقسیم میشود         3. درMitosis هسته صرف یکبار    

ولی درکروموزوم هاصرف یکمرتبه .                  تقسیم میشود.

 

4. جوره شدن کروموزوم هاصورت میگیرد.        4. کروموزوم هاجوره نمی شود.

5. درمرحله اخری این پروسه چهارحجره             5. درنتیجه این تقسیمات صرف

دختری تولید می شود.                                       دوحجره جدید به میان می آید.

 

6. حجرات دختری ازجهت داشتن کروموزوم        6. حجرات دختری ازجهت تعداد

هاباحجرات مادری مشابه نیست هرحجره جدید        کروموزوم هاباحجرا ت مادری

نصف تعدادکروموزوم مادری رادارند.                مشابه اند.

 

7. کروموزوم هاشاید دراثنائی Pachytene          7. کروموزوم های جدید کاپی   

درمرحله Prophase1 تغیریابد.                    کروموزوم های قبلی است تغیرنمیکند

8. مرحله Prophase بسیاریک مرحله طویل است.

                                                        8. مرحلهProphaseدرمایتوسیزمدت کم

                                                                     را دربرمیگیرد.

9. Crossing over واقع شده Chiosmata   به میان می آید.

9. Crossing over  صورت نگرفته وChiosmata به میان نمی آید.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

مقدمه:

بسیاری از تعاملات کیمیاوی همزمان با اختلاط مواد اولیه انجام میگیرد. تعامل اکسیجن (0₂) با هایدروجن ( (H₂برای تشکیل آب نمونه بارزی ازین گونه تعاملات است. دامنه سرعت تعامل صرفاً به کمک مواد اولیه اظافه شده به سیستم  کنترول در می آید.

تعاملات مانند ترکیب  H₂ ,O₂ برای تو لید آب در درجه حرارت معمولی اطاق انجام نمیگیرند.  از نظر ترمو دینامیک هر دوی این تعاملات از لحاظ انرژی در سطح مطلوب هستند در صورت انجام آنها مقدار زیاد انرژی آزاد تولید میگردد. نقش هدایتی انزایم به عنوان فراهم کننده این امکان را بو جود می آورد تا تعاملات از لحاظ انرژی مورد نیاز انجام پذ یر شوند.

انزایمها فراهم کننده تعاملات بیوشیمی هستند که تما ماً دارای ساختمان پروتئینی میباشند.  در گذشته  اسامی دیا ستاز و فرمان هم به آنها اطلاق میشوند.

سلولها ی زنده با کمک انزایمها میتوانند تعا ملات ها یدرو لیز و اکسید یشن موادی از قبیل پروتئین ها و چربی را در غلظت ها ی بسیا ر کم و در یک محیط خنثی در حرارت  37⁰C  بدن و با سرعت زیاد انجام دهند .

سا ختمان انزایمها پرو تئینی بوده و همانند پروتئین ها به دودسته ساده و مرکب تقسیم میشود.  که فعالیت تعداد از انزایمها تنها به ساختمان پروتئینی آنها بستگی دارد . و در حالیکه برخی دیگر برای انجام فعا لیت خود به ترکیبات فعال کننده غیر پروتئینی )کو فاکتور(نیاز دارند.  که اینک طور خلاصه از انزایمها ی ساده و مرکب نام میبریم.

 

1.  انزایمها ی ساده :

انزایمها ی هستند که فعا لیت آنها تنها از اجتماع اسید ها ی آمینه ساخته شده اند .  و به چند اسید آمینه یا امینو اسید ساختمان شان وا بسته است که یکی از مهمترین آنها اسید آمینه سیرین است.  این انزایم از دسته پروتیئاز ها هستند و ار تباط پپتا یدی را به شیوه های ها ید رو لیز از بین میبرد.

 

.2 انزایمها ی مرکب :

انزایمهای مرکب انزایمهای هستند که علاوه بر ساختمان پرو تئینی (کو فاکتور) نیز اظا فه شود.  تا فعال گردند که این گروه غیر پروتئینی به سه دسته تقسیم میگردد.

 

1.  گروهای پروستیتک:

به نوع گفته میشود که با مالیکول پروتئینی انزایم دارای اتصال قوی بوده نمیتوان آنها را بوسیله عملیه دیالیز از بخش پروتئینی انزایم جدا نمود.

 

2.   کو انزایمها :

مواد عضوی کوچک هستند که در مقابل حرارت پایدار میبا شند و از بخش پروتئینی انزایم  بر عکس گروپ قبلی به آسانی بو سیله دیالیز جدامیشوند.

 

3.  فعال کننده های فلزی:

گروپ فلزی که باعث فعالیت انزایمی میشوند ودر ساختما ن بسیاری انزایمها دیده میشوند این فلزات یک ولانسه یا دو ولانسه هستند مانند :

Mg ^++, Mn ⁺⁺, Na ⁺ , Fe ⁺⁺ , Zn ⁺⁺ , K⁺ , Cu⁺⁺   که اینها میتواند بطور پایدار و نا پایدار با انزایم اتصال پیدا کند.         

                                                              

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

انزایمها و عوامل مؤثر بر آنها

 

تاریخچه انزایمها :

انزایمها یکی از مرکبات عضوی مشخص شده بوده که از پولی میر های امینو اسید تر کیب شده است.  انزایمها برای تسریع تعا ملات کیمیاوی که مر بوط میتا بلیزم موجودات زنده میباشد بکار میرود.

نام انزایمها توسط یک نفر فزیو لوژیست جرمنی بنام(wilholm kuhne) در سال 1900 – 1837  پیشنهاد گردیده که از یک عبارت یا کلمه یو نانی Enzym  یعنی عامل مؤثر یا Inleaven  گرفته شده است و انزایمها ئیکه تا بحال شناخته شده اند تعداد شان به 700 میرسد.

مسئله استخراج انزایم بصورت خالص از مو جود زنده تا سا ل 1926 میلادی حل نشده تا اینکه درین سال یک بیو شمیست امریکا یی بنام sumner انزایم اوره آز را از( دانه با قلای هندی) بصورت بلورهای خالص جدا کرد. از آن پس در حدود 150 انزایم تهیه شده و تجزیه آنها نشان داده است وهم چنان در سال 1969 پیشرفت غیر منتظره رخ داد و برای اولین بار یک انزایم مصنوعی تهیه شد و این انزایم بنام ribonuclease   کوچکترین انزایم شناخته شده است.  (2)

 

انزایمها Enzymes

تعریف :

انزایمها عبارت از کتلیست های عضوی بیو لوژیک اند که ساختمای پروتئینی داشته و توسط حجرات زنده ساختهه میشود (ماهیت کیمیاوی تمام انزایمها پروتئین است).

نباتات سبز به این نحو مواد کیمیا وی را به قند ها ، نشایسته و پروتئین ها تبدیل نموده و ازین طریق به تثبت و زخیره انرژی می پردازد.  متعاقباً مرکبات حاصله تو سط خود نبات تجزیه گردیده و به این ترتیب انرژی زخیره شده مصرف میشوند.  فعالیت هائیکه درین مراحل صورت میگیرد ، دو طرفه بوده و در خارج از محیط زنده اغلب به آهستگی انجام میگیرند ، حرارتهای زیاد و یا فشار جهت تسریع آنها لازم است.  در مو جود زنده هم چون نباتات عوامل مذ بور وجود ندارد چون انرژی باید به سرعت لازم به کمک عمل تعدادی بی شماری کتلیست (Catalyst) که در بدن موجود اند حاصل میشوند ، کتلیست در کیمیای کلاسیک به ماده اطلاق میشود که بدون حضور در محلول نهائی فعالیت شان سرعت بخشیده و پس از اختتام فعالیت بدون تغیر در محیط عمل باقی می ماند.

کتلیست هائیکه در مو جود ا ت زنده ساخته میشوند ، طبیعت عضوی داشته ، به انزایمها مشهور اند.  انزایمها میتواند حد اقل یک ملآیون بار سرعت تعامل را                 ا فزایش دهند تعاملات که توسط انزایمها فراهم میشوند از لحاظ نظری بر گشت پذیر بوده و با ید به تعادل برسند .

هر سلول زنده حاوی صد ها انزایم است و فقط در صورت میتوانند عملکرد مفید داشته باشند که عمل انزایمها بطورمناسب هدایت شوند.     (8)

 

 

 

سا ختمان و وظایف انزایمها

انزایمها مالیکولهای بزرگ پروتئینی هستند که با تعامل پذیری خاص که به       آنها امکان مید هد فراهم کننده تعاملات داخلی حجرات زنده میباشد و به آنها سرعت می بخشند.  انزایمها به سوبسترات (Substrate) متصل شده پس از تغیر دادن شان از آنها جدا میشوند و دوران فعالیت دیگری را آغاز مینمایند            

E + S                  ES = E + P

معمولاً انزایم نمیتوانند به محصول(P)  متصل شود این امر نشان میدهد همان انزایمی که باعث تبد یل S  به P میشود قادر نیست بر آن یعنیp  بهS   عمل کند.  انزایمها از هو لو پروتئین و بیشتر از آنها هتروپروتئین ها هستند ، بخش پروتئینی آنها اتصال شان به سو بسترات را تأ مین میکند و گروپ پروستیتیک آنها تغیر و تبدیل سوبسترات را فراهم میکند. ارتباط بین پروتئین و گروه پروستیتیک آزاد در مخزن میتا بو لیسمی کو انزایم نامیده میشود.  که کوانزایم در ذیل بشکل مفصل تر آن توضیح خواهد گردید.  وهم چنان انزایمها را بنیانگذاران حیات نامیده  اند ، این عبارت بسیار دقیق است چراکه اساساًتمام محصولات حیاتی بوسیله پروتئین ها کنترول میشود یک سلول چندین هزار انزایم مختلف دارد که طیف گسترده از تعاملها (تعاملات)را انجام میدهند و پروتئین هاحدود %30 از کل وزن خشک سلولها ی گیاه معمول را تشکیل میدهند.    (3)

وهمین قسم تشکیل انزایم ها نیز در سلولها مختلف است که از جمله انزایم  (Rubp – Carboxilase)  تقریباً %15پروتئین کلورو پلاست را تشکیل میدهد.

واین انزایم در سطح غشاهایThylakoid    قرارمیداشته باشد .  (1)

 

کو انزایم

هر مالیکول زنده که بعضی از انزایمها دروقت تعامل به آن ضرورت دارند کو انزایم نامیده میشود.

هر انزایم یک کو انزایم مخصوص خودرا استفاده میکند که شاید ساختمان انزایم را تغیر بدهد ودر غیر این صورت در تعاملات مر بوط تولید انرژی نموده و یا در ساختمان حجره سهم میگیرد.  که به عنوان مثال یکی از کو انزایمها کوانزایم (NADP) یعنی Nicotin amid Adenin Dinucleotid Phasphate میباشد که در عملیه فتو سنتزس (Photo Synthesis) ضروری است. کو انزایمها با مواد کیمیایی غیر عضوی منحیث کو فکتور(Cofactor) های انزایم یا کمک کننده ها ی انزایم شناخته شده اند. و یا اینکه کو انزایم ها مالیکولهای عضوی کو چک هستند که در مقابل حرارت پایدار میباشد.   (4)

 

طبقه بندی انزایمها

طوریکه میدانیم طبقه بندی انزایمها کاری است بس مشکل ولی وظیفه اساسی آن اینست که تشابهات و ار تباطات را بصورت دقیق بیان دارد. تا سال 1960انزایم ها را به اساس تعامل کیمناوی شان طبقه بندی مینمودند که شامل انزایم های Hydrolytic , Transeferases , Phasphorylases , Corboxilases , Epimerasis , Oxidation-reduction Enzym , Isomerases میباشد.

لاکن طبقه بندی جدید تر که صورت گرفته توسط اتحاد یه بین الملی  کیمیادانان حیاتی در سال (1961) میباشد ، با وجودیکه مغلق است خیلی دقیق و منظم میباشد. (8)

درحال حاضر بیشتر از 700 انزایم در کیمیای حیاتی تشخیص شده و تقریباً 100 عدد آن بشکل بلوری تجزیه گردیده است.

در تصنیف انرایمها کدام طریقه مکمل وجود ندارد که مورد قبول همه واقع گردد ، با آنهم انزایمها را ازروی تعاملات که فراهم مینمایند به شش صنف عمده تقسیم بندی نموده اند. (5)

 

 

1.             اکسیدو رید کتس(Oxido reductase) :

انزایمها یست که اوکسیدوریدکشن را بین دو سو بستریت (ś,s) فراهم مینماید. این صنف و سیع و مهم انزانمهای را که قبلاً بحیث Dehydro genase ویا Oxidase  ها شناخته میشد در بر میگیرد. انزایمها ی که اوکسیدو ریدکشن کروپهای C=NH , CH-NH2 , C=O , CH-CH , CH-OH  را کتا لیز مینماید نیز این انزایمهارا در بر میگرد. (5)

 همچنان این انزانمها باعث اکسید یشن یک جسم و احیأ شدن جسم دیگر میشود مانند.: AH+B        A+BH          (4) 

 

2.  ترانسفرسها (Trans franses) :

انزایمها ی اند که انتقال یک گروپ (G) را به استثنای هایدروجن بین یک جوره از سوبستراتهای (ś,s) فراهم مینمایند.

درین صنف انزایمها ی که انتقال یک گروپ یک کاربنه ، الدیهاید و یا کتآیون و گروپ ها ی حاوی Acyl sulfur, Alkyl , Glycosyl , Phosphorus را بدوش دارند شامل میباشد.   (5)

و یا اینکه عمل انتقال یک ریشه یا عامل کیمیایی را از یک جسم به جسم دیگر انجام میدهند ، مثل هگزو کیناز که باعث انتقا ل یک ریشه فاسفوریک از مالیکول (AT P )روی هگزوزها میگردد.   (4)

گلوکوز + ATP            فاسفیت - 4 - گلوکوز + ATP

وهمچنان خوبترین مثال ترا نسفرسها را انزایم Glutomic tranaminase تشکیل میدهند این انزایم انتقال یک گروپ امین را از گلوتا میک اسید به اوگزالو استک اسید فراهم نموده تشکیل سپارتیک اسید را طبق معاذله ذیل مینماید.

 

 

COOH        COOH                           COOH                  COOH

|                   |                                       |                         |

CH₂             CH₂                                 CH₂                   CH₂

|                   |                                       |                         |

CH₂            C=O                               CH₂                  CHNH₂

|        +        |                                      |                +       |

CHNH₂       COOH                           C=O                 COOH

|                                                          |

COON                                               COOH               Aspartic

                                                                                      acid                      

Glatomic   Oxalo acitic                       - Ketoylotaric 

acid                  acid                                 acid             

 

(8)

 

 

.3هایدرو لازها ( Hydorolases):

بطورعموم انزایمها ی راشامل میباشد که با استفاده از آب عمل کرده نقش هایدرولیز کنندگی مواد را دارند. به عبارت دیگر درین صنف انزایمها ی شامل میگردد ، که هایدرولیز استر ، ایتر ، پپتاید ، گلایکوزیل ، اسید اندهایدراید رافراهم مینماید مانند :

Acyl choline  +  H₂o                    choline  + acid

(5)                                                                                                    

و همچنان برخی ازمثالهای انزایم های هایدرو لیز کننده عبارت اند از:

Estrases , proteases , corbohydarases , amylases , peptidases    وغیره میباشد.

 

.4 لیاز ها (Lyases  ):

درین دسته انزایمها ی شامل اند که بر طرف نمودن یک گروپ از سو بسترات ها را غیر از هایدرو لیز یا بدون هایدرولیز یعنی بدون استفاده از آب فراهم نموده تشکیل رابطه های دوگانه را مینما یند.

X=Y

 

C – C = X – Y + C =C

(8)

ویا اینکه عمل آنها بر داشتن گروپهای ا ز مواد بدون هاید رولیز میباشد مثل Fumarase که اسم سیستماتیک آن مالک هایدرو لاز بوده و بر داشتن یک مالیکول آب از اسید مالک  آنرا به اسید فوماریک تبدیل مینماید.

COOH – CHOH – CH₂        COOH – OH = CH – COOH + H₂O

 

.5 ایزو میرازها  (Isomerases) :

ترکیبات ایزو میرها را به یکدیگر تبدیل مینماید مانند انزایم تر یوز فاسفیت ایزو میراز که فاسفیت گلسیرالدیهاید را به فاسفیت دای هاید روکس اسیتون تبدیل میکند.

CHO -CHOH-CH₂-PO₃H₂        CH₂OH-CO-CH₂-O-PO₂H₂

فاسفیت دای هایدروکسی اسیتون                      فاسفیت گلسیر الدیهاید

 

 

.6 لیگازها (Ligases) :

عبارت از انزایمها ی اند که در تعاملات انابولیزم شرکت داشته د ر طی آنها دو یاچند مالیکول مواد عضوی به یکد یگر پیوسته و زرات بزرگتری را میسازد ، چون این تعاملات انرژی مصرف میکند ، تر کیبات فاسفوریک یکی از عوامل تعا ملات را تشکیل میدهد مثل انزایم گلوتا تیون سنتتازکه در تعاملات ذ یل شرکت میکند.

   +  ADP + P          گلو تا تیون     + ATP  گلایسین +گلوتامیل ستئین

 

نامگذاری انزایمها

انزایمها یا بر حسب نوع ماده ای که آنها برروی آن عمل میکند یا بر حسب تعا ملات که آنها تسریع مینمایند نامگذاری میشوند. ازین رو انزایمهائیکه تجزیه کاربوهایدریت را فراهم میکند کاربوکسیلاز(Carbo hydrasse)  نامیده میشود.  همین طورپسوند آز(ase)  بجای پسوند معمولی هر ماده طبقه زیرین (Substrate) دیگریکه یک انزایم خاص بر روی آن عمل میکند جایگزین میگردد. واین اسم به انزایم داده میشود. انزایمهای سکروز(Sucrase) سلولوز(Cellulose) و امیلاز بدین طریق نامگذاری میشوند.  انزایمها ئیکه باعث هایدرولیز میشوند هایدرولاز (Hydrolase)  نامیده میشود. انزایمها ئیکه باعث اکسید یشن میشود ، اکسیداز(Oxidase)  ویا اگر در حذف هایدروجن شرکت نماید دی ها یدروجیناز(Dehydrogenase) نامیده میشود بسیاری از انزایمها پیش ازینکه این سیستم نامگذاری پذیرفته شود شناخته شده اند نام چنین انزایمها تحت سیستم جدید تغیر نیافتند ، که انزایم پیپسین ،رنین (Renin) ، تریپسین و بروملین (Bromelin) به این گروپ تعلق دارند. (7)

 و هم چنان از زمانها پیش به هنگام آغاز تحقیق مربوط به انزایم به تعدادی از انزایمها نظیری انزایمهای گواریشی ، اسامی غیر سیستماتیک داده شد که پیپسین ، تریپسین و پتالین در زمره این اسامی است.  در سال  1972 اتحادیه بین المللی بیوشمیستها و اتحادیه جهانی کیمیا دانان دونوع نامگذاری یکی سیستماتیک و دیگری اسامی رائج و معمول را تو صیه نمودند.  اسامی رائج ساده و کوتا بوده و برای استفاده روزمره توصیه شد نام سیستماتیک که بر مبنی قوانین تعریف شده ای انتخاب گردیده حتی المقدور انزایم و نوع آنرادقیقاً مشخص مینمود. نا م سیستما تیک از دو قسمت تشکیل شده است ، قسمت اول مربوط به نامگذاری سو بستراتها میباشد و قسمت دوم که به آزختم میشود نوع تعامل فراهم شده توسط انزایم را نشان میدهد. (6)

 

خواص انزایمها

به علت اینکه تمام عوامل میتابولک فعالیت ها ی انزایمهارا شامل میشود اطلاع از خواص انزایمها  برای درک میتابولیزم ضروری است.  انزایمها به عنوان فراهم کننده های که توسط ارگا نزمها ی زنده تو لید میشوند تعریف شده اند.  یک کتلیست  ماده است که با حضورش قادر به تسریع میزان یک  تعا مل کیمیایی است.  کتلیست ها معمولاً بعد از ینکه تعامل کامل گردید تغیر نیافته باز میگردد ،و ازین رو بدون آنکه خود شان مصرف شوند قادراًتقریباً تغیر کیمیاوی محدود را انجام دهند.

بعنوان مثال از عمل یک کاتالیزور معدنی ساده میتوان تهیه گاز اکسیجن از پتاشیم کلوراید را ذکر نمود هنگامیکه پتاشیم کلوراید حرارت داده شود ، خیلی به آهستگی اکسیجن خارج میشود ، اما منگنیز دای اکساید ، در حالیکه تعامل را به مقدار زیاد سرعت می بخشند ، هنگامیکه تعامل کامل گردید میتواند تغیر نیافته دوباره بدست آید.  به عبارت دیگر منگنیز دای اکساید به عنوان یک کتلیست عمل میکند ، هر چند انزایم د ر طروق بسیار از کتلیست های معدنی تفا وت دارد .

 آنها نسبت به حرارت خیلی حساس هستند حرارت کم تعا مل شانرا متوقف میسازد ولی آنها را نا بود نمیکند یک حرارت 100 ⁰C  به قدر کافی زیاد است که اکثر انزایمها را کا ملاًنا بود سازد ، و بسیاری از آنها در حرارت70 ⁰C  کاملاً غیر فعال میشوند.  برعلاوه انزایمها مواد کلوئیدی هستند که معمولاًاز میان غشاها ی دیالیز (Dialysis) اجازه مید که هند مالیکولهای عضوی کوچک یا آیو نها ی عبور کننده نمیگذرند. و همچنان انزایمها بعضی اوقات توسط تأ نشینی از عصاره های آبی نسج های نباتی یا حیوانی که در آنها یافت میشود ، تهیه میگردند . بعضی از خواص انزایمها میتوانند قرار ذیل ذکر شود.  (7)

 

.1عمل اختصاصی انزایمها:             

یکی از خواص مهم انزایمها عمل اختصاصی آنها بر روی یک ماده مخصوص (سوبسترات)میباشد.  واین به دلیل ساختمان پروتئینی انزایم  ، واحد بودن سطح فعال انزایم و طرز ساختمان مالیکولهای سوبسترات میباشد.

بنا بر این انزایم توسط خاصیت اختصاصی خود فقط میتوانند بر روی تمام مواد مشابه عمل کنند مثلاً بیتا گلکتوز یلاز بر بیتاگلکتوز و مشتقات آن اثر میکند و موجب ها یدرولیز آن میگردد. هر گونه ساختمان گلکتوزید موجب میشود که فعالیت انزایم از بین برود.  مثال دیگریکه جنبه اختصاصی عمل انزایم را به خوبی نمایان میسازد ازمقایسه عمل دو انزایم تریپسین و کیمو تریپسین بدست می آید.  این انزایمها هر دو پروتیئازهستند ود رعمل که پروتئین خوردشده ومورد جذ ب قرار میگیردشرکت مینماید. وارتباط پیپتایدی این مواد را به رویش هاید رو لیز ازهم جدامیکند.

 

.2 انرژی فعال کننده:

  یک تعامل کیمیاوی در صورت به خودی خود انجام پذیر است که بین اجسام موجود د ر دو طرف تعامل ، اختلاف سطح انر ژی صورت گیرد.

به عبارت دیگر یک ماده تنها در صورت قادر است در یک تعامل به خودی خود به ماده دیگر تبدیل شود که انرژی آن از یک سطح بالاتر به یک سطح پائین تر تنزیل نماید.  با این صورت شروع هر نوع تعامل کیمیایی انرژی زا  (Exerogonic)  یا انر ژی گیر(Endrogonic)  نیاز مند مقدار انرژی فعال کننده میباشد که با حرف (E)  نمایش داده میشود.

به کمک عواملی مانند حرارت و غلظت های زیاد و بطو ر کلی با افزایش سرعت بر خورد مالیکو لها به یکدیگر میتوان انرژی  فعال کننده لازم را برای تعداد بیشتر ی از مالیکو لها تأمین نموده و سرعت انجام تعامل را افزایش داد.

اگر تعامل تجزیه اکسیجن از آب را بدون کاتالیزور انجام دهیم میزان انرژی فعال کننده لازم برای رسیدن به وضع انتقالی برابر E = 18000  کالوری ، در مقابل کتلیست های معدنی مانند پلاتین در حدود E = 12000  کالوری ودر حضور انزایم کتلیست فقط در حدود E = 5000  کالوری میشود.

نحوۀ عمل انزایمها ، کاهش میزان انرژی لازم فعال کردن سوبسترات و در نتیجه افزایش سرعت تعامل میباشد. حرارت بدن موجود زنده قادر به ایجاد انرژی فعال کننده لازم برا ی به جریان انداختن تعاملات که قادر به کاهش آستانه انرژی فعال کننده میباشد انجام پذیرند.  و بدین ترتیب انزایمها این را بوجود می آورند که تعاملات حیاتی در حرارت و غلظت های مناسب با زندگی موجود زنده رخ میدهند.

 

. 3 سرعت تعاملات انزایمی:

  تعاملات بیوشیمی در همه حال تعاملات دو طرفه هستند و جهت تعامل بستگی به غلظت مواد سمت چپ یا راست فورمول تعامل دارد.

       A + B           C+D 

در حال تعادل ، تعامل از دو طرف به یک نسبت جریان دارد ، بطوریکه غلظت مواد سمت راست و چپ تعامل ثابت میباشد.  حال اگر مقدارA , B  به محیط در حال تعادل تعامل افزوده شود ، تعامل از چپ به راست جریان می یابد تا از نو تعادل بر قرار شود.  سرعت جریان تعامل به هر دو غلظت A , B  بستگی دارد.  زیرا برابر شدن غلظت   B احتمال بر خورد آن با A  دو برابر خواهد شد.  (4)

 

ویژگی انزایمها

یکی از جالبترین جنبه های انزایمها اینست که آنها میتوانند در عمل شان بسیار ویژه باشند.  مثلاً انزایم یور یاز بروی اوره عمل کرده و برروی چیزهای دیگر عمل کرده نمیتوانند.

فراهم انزایمی که بطور وسیع در گیاهان و حیوانات یافت میشود تجزیه اکسیجن از آب (Ascorbic acid oxidase)  اکسیجن آزاد و آب را تسریع میکند و برروی ترکیبات دیگری اثر ندارد.  همین طوراکثر انزایمها فقط یک تعامل کیمیایی خاص را سرعت میبخشند وروی تعاملات دیگر اثر ندارد .

از طرف دیگر انزایمها قادر اند باعث شوند یک تعامل در یکی از دو جهت صورت میگیرد.  برای مثال لیپاز(Lipases) تحت شرایط باعث هایدرولیز چربی ها به اسیدها ی چرب گلسیرول میشوند.  و تحت بعضی شرایط دیگر ممکن است تغلیظ اسیدهای چرب گلسیرول را سبب گردد که منجر به تشکیل چربی ها میشود. (7)

 

مواد نهی کننده انزایمها

بعضی مواد اگر به تماس انزایمها بیاید فعالیت آنها را مختل میسازد که اگر تعامل شان رجعی باشد آن نهی کننده بنام نهی کننده رقابتی یاد میشود.  زیرا این با (Substrat) انزایم جهت اخذ محل فعال انزایم در رقابت میباشد. اگر غلظت (Substrat) زیاد شود ، انزایم فعال میشود اگر تعامل مواد نهی کننده با محل فعال انزایم غیر رجعی باشد ازدیا د سوبسترات باعث فعال شدن انزایم نمیگردد. لذا بنام نهی کنند ه غیر رقابتی یاد میشود که طور مفصل تر نهی کننده رقابتی و نهی کننده غیر رقابتی را طورجداگانه مورد مطالعه قرارمیدهیم  (5).

 

.1 مواد نهی کننده رقابتی:

یکتعداد اجسام ممانعت کننده نسبت به اینکه ساختمان مشابه Substrate  را دارا میباشد با انزایم تعامل کرده و فعالیت آنها را از بین میبرد مانند Sulfamids  که بجای Para aminobenzoic acid  در ساختمان انزایم باکتریاها داخل شده و فعالیت شانرا متوقف میسازند .

 COOH                                                                   SO₂-NH₂          

 

 

 

 

                                                                 NH₂                        NH₂

   Sulfanilamind                                     Pura amino benzoic acid

باید دانسته شود که اجسام ممانعت کنند ه بالای همه انزایمها یکسان اثر نداشته است مانند کلوروفارم  ، لیمون ،  گلسیرول عمل یکتعداد انزایمهارا مانع شده و به بعضی انزایمهای دیگر صدمه نمیرساند و هم چنان عضویت بحالت طبیعی دارای بعضی انتی انزایمها میشود که دلیل تخریب نشدن حجرات را بوسیله ترشحات مربوط به موجودیت انتی انزایمهامیدانند .

 

. 2 مواد نهی کننده غیر رقابتی:

طوریکه ذکر گردیده فکتور های زیاد وجود دارد که فعالیت انزایمها را نهی میکند در عملیه اجسام ممانعت کننده اصطلاح فلزات ثقیله مانند سیماب (Hg) نقره (Ag) وغیره مواد اکساید کننده ، سیانیت ها و بعضی مواد دیگر شامل میباشد. مواد ممانعت کننده اکثراً مراکز فعال انزایمها را قید نمو ده و فعالیت آنها را از بین میبرد.  (5)

ممانعت کننده غیر رقابتی از نظرساختمان کیمیاوی با سو بسترات شبه نبو ده و جهت اتصال با جایگا های فعال انزایم با آن رقابت نمیکند بهرحا ل سرعت تعامل در مقایسه با شرایط معمولی آهسته تر است.  وهمچنان اصطلاح ممانعت کننده غیر رقابتی برگشت پذیر نیز نامیده شده اند.  (6)

 

کنترول تعاملات میتا بو لکی توسط انزایمها

گرچه پروتوپلازم پیچیده (کامپلکس) است ، تنوع وسیعی از تعاملاتیکه همزمان در طی زندگی سلول در آن صورت میگیرند بی نظم نیستند روابط مشترک در میان آنها وجود دارد که از جمله انزایمها که موضوع بحث است باید از آن یاد آور شویم ، به دو قسم یکی توسط سنتیز و تجزیه انزایم و دیگری توسط انزایم تعامل میتابلکی کنترل می شود.

 

.1 کنترل توسط سنتز و تجزیه انزایم:

با وجودیکه تعاملهای میتا بلکی توسط جنبه های مختلف انجام می شود ، اما جنبه دیگری از کنترول میتابلکی به اطلاعات جنتیکی در مالیکول (DNA) بستگی دارد. این تنظیم د قیق سنتیز انزایم در تعین کنترول رشد و نموی گیاه از بذر تا بلوغ ، از اهمیت عمده برخوردار است و در بعضی موارد هورمونها ممکن است بر روی میزان تولید انزایمهای خاص تاثیر کند در موارد دیگر حضور یک زیر قشری در یک سلول ممکن است باعث تولید افزودن یک انزایم گردد.  طور مثال اگر یک نبات روی یک محیط کشت معد نی آآیونهای امونیم به عنوان منبع نایتروجن درحال رشد باشد ، هر گاه آآیونهای نایتریت در محلول قرار داده شود نبات ممکن است قادر نباشد آآیونهای نایتریت را به سرعت مصرف نماید هر چند در زمان کوتاه افزایش سریع در توانائی نبات به مصرف نایتریت اغلب مشاهده می شود.  می توان نشان داد که جذب نایتریت از محیط کشت ، سنتیز یک انزایم نایتریت ریدیکتاز (Nitrat redictase)  را تحریک نموده است .

در چنین حالت گفته می شود این انزایم توسط زیر قشری (نایتریت) در سلول (Induced) شده است .

درهریک ازاین سه مورد عمق هورمون ، تحریک و بازداری تنظیم ممکن است بوسیله اثراتی بر روی میکانزم سنتیز DNA  ،RNA  پروتین صورت گرفته باشد میزان تجزیه صفت ویژه هر انزایم است .و در حضور انزایمهای هایدرولیز کننده پروتین، پروتئیازدر سلول وابسطه است.  میزان که در آن یک انزایم تجزیه می شود ممکن است یک میکانزم تنظیمی هم باشد .

 

.2 کنترول توسط تنظیم انزایم :

یک میکانزم سریعتر تاثیر بر روی عکس الملهای انزایمی توسط انزایمهای تنظیمی (Regulatory enjymes) انجام میشود . فعالیت این انزایمهای تنظیمی به علت حساسیت شان نسبت به بعضی آیونها و مالیکولهای تولید شده یا مصرف شده  (Modulatores)  با نقطه ای ویژه ای روی انزایم بطور قابل برگشت پیوند شده باعث تغییریک اثر(Allosteric effect)  در شکل فزیکی مالیکول انزایم شده ، بدین ترتیب روی فعالیت انزایم اثر می کند.  به عنوان مثال از کنترول Feed back می توانیم به بعضی اثرات (ATP) نظر بیفگنیم طی تنفس (ATP) تشکیل میگردد.  انرژی  در(ATP)  ممکن است برای انجام کارمفید در سلول به کار رود. هر قدر کار بیشتری انجام گیرد (ATP)  سریعتر مصرف میشود .هر گا کار کمی صورت گیرد (ATP)  در سلول روی هم جمع میشود معلوم شده است که میزان حد اقل یک واکنش انزایمی در تنفس را کاهش میدهد.

در نتیجه یک افزایش در میزان(ATP)  باعث کاهش در میزان تنفس انزایمی میگردد. بنا بر این میزان تنفس تا اندازه ای بوسیله سطح (ATP)  سلول کنترول میشود و(ATP)  به نوبه خود تحت تاثیر کاری که انجام میشود قرارمیگیرد. (7)

 

عواملیکه بر فعالیت انزایمها تأثیر میکند

درمیان عواملیکه بر میزان فعالیت انزایمها اثر میکند میتوان حرارت ،غلظت قشر زیرین ، غلظت خود انزایم ، تجمع محصولات پا یانی تعاملات ، حالت اسیدی و قلوی محیط ، نور و و جود بعضی مواد که ممکن است به عنوان تسریع کننده های عمل انزایمی عمل میکند از آنها نام برد.  نمکهای فلزات سنگین نظیر نایتریت نقره ، کلوراید مس عمل که در آن یافت میشود حساس هستند ، نور مخصوصاً تابش ماورأ بنفش ، ممکن است بعضی انزایمهارا منهدم سازد.  و یا فعالیت شانرا تغیر دهند.  (7)

 

 

 

 

.1 تأثیرات حرارت بالای فعالیت انزایمها:

هر انزایم به یک درجه حرارت معین به حد اعظمی فعال است که حرارت مساعد و یا Optimum  انزایم گفته میشود .

در حرارت بسیار پائین فعالیت انزایم ها کم میباشد وقتیکه در جه حرارت به تد ریج بلند بر ده شود سرعت تعاملیکه توسط انزایم کمک میشود زیاد میگردد و به یقطه اعظمی میرسد وبعد با ازدیا د در جه حرارت فعالیت انزایم تنزیل میکند.  درجه حرارت که در آن فعالیت انزایمها اعظمی باشد ، درجه حرارت مساعد آن انزایم گفته میشود ، سبب آن اینست که به در جه پا یان حرکت مالیکولهای انزایم وماده که انزایم بالای آن تأثیر میکند کم بوده وزود باهم یکجا نمیشود تا تعامل صورت گیرد.  (5)

اگرچه کاهش درجه حرا رت ، فعالیت انزایمهارا متوقف میسازد ولی موجب دیگر گونی ساختمان پروتئینی آنها نمیگردد.  حتی توانسته اند انزایم ها رابدون هیچ گونه تغیر در (-190⁰C   )نگهداری نماید.

 وقتیکه درجه حرارت بالا میرود حرکت مالیکولها زیاد شده ودر حدود 50⁰C  سبب زیاد شدن سرعت تعامل میشود.  ولی حرارت بالاتر موجب دیگر گونی ساختمان پروتئینی انزایم میگردد.  و در نتیجه اثر غیر فعال کننده گی حرارت بر روی انزایم شدید تر از فعال کنند گی آن خواهد بود ، بطوریکه در حرارت های 70 – 80⁰C  به جز چند حالت استثنائی ، انزایم غیر فعال میشود.

افزایش درجه حرارت دارای دو اثر مخالف یکی افزایش سرغت تعامل و دیگری دیگر گون ساختن یا از بین بردن ساختمان پروبئینی انزایم  میباشد.  و یا به عبارت دیگر غیر فعال کردن انزایم میباشد.  در حرارتOptimum  برای هر انزایم درجه حرارت است که انزایم قادر است در واحد زمان ، مقدار بیشتر ی سو بسترات را به محصول تبدیل نماید. (4)

اگر گراف فعالیت انزایمها را به مقابل در جه حرارت رسم کنیم چنین نتیجه میگیریم .

درجه حرارت مساعد انزایم

0⁰C                                70⁰C  

100

فعالیت انزایم به فیصد

فعالیت اعظمی انزایم

 

 .2تأثیر PH یا غلظت آیون هایدروجن بالای فعالیت انزایمها:

فعالیت انزایمها با PH  محیط ارتباط مستقیم دارد و هر انزایم در یک PH  ثابت به حد اعظمی فعال میباشد که بنامPH   آپتیمم (Optimum)  یاد میشود.  در صورتیکه محیط به طرف اسیدی و یا قلوی تغیر داده شود فعالیت شان تنقیض می کند یعنی غلظت بسیار زیاد آیون هایدروجن شکل مالیکول انزایم را به نسبت زیاد شدن نقاط با چارچ مثبت و یا منفی تغیر مید هد.  (5)

و همچنان PH های خیلی اسیدی ویا قلیایی سبب غیر فعال شدن انزایم و نیز دیگر گونی ارتباط  ایپو انزایم و کو انزایم میگردد. اگر گراف یا منحنی تغیرات فعالیت برای PH های مختلف رسم نمایم منحنی حاصل دارای یک حد اکثر خواهد بود. که این حد اکثر حدود PH  آپتیمم Optimum    را برای انزایم مربوط نشان میدهد به عباره دیگر هر انزایم در یک PH معین که آنرا Optimum    مینا میم دارای حد اکثر فعالیت میباشد.

 

0       5       6       7        8        9

     اثر PH درسرعت عکس العمل انزایمی

سرعت

قراریکه دیده شده درPH  پایان فعالیت انزایم کم بوده با تزایید  PH فعالیت انزایم زیاد شده در یک PH  معین فعالیت انزایم تنقیص می یابد PH مساعد انزایم ها مختلف میباشد مثلاً PH مساعد پیپسین 2  از یوریاز7  واز تریپسین 9-8  است.  اگر ساختمان این انزایمها مطالعه شود دیده میشود که در ساختمان انزایمها ئیکه PH  مساعد آنها بلند است امینو اسید های قلوی مانند لایسین و آرجنین به اندازه زیاد دیده میشود.  جدول ذیل PH   برای یک تعداد انزایمها تذکر داده شده است .

انزایم	PH مساعد	سوبسترات Substrate
Pepsine	2	Protein
Trypsine	8-9	Pritein
Amylase	2-7	Amidone
Acidphosphat	4	فاسفیت های عضوی
فاسفیت های قلوی	9	فاسفیت های عضوی
Urease	7	Urea
Arginase	5-9	Arginine
Ribonucterse	7-7	Ribonuctic acid

 

 .2 تأثیر غلظت بالای فعالیت انزایمها :

انزایمها به مقدار بسیار کم مقادیر زیاد ی ماده اولیه را تغیر میدهند مثلاً یک گرام اوره آز به مدت پنح دقیقه در حرارت 20⁰C  ودر PH = 7 ،133  گرام امونیا از اوره تولید میکند.  سرعت انزایمی در حضور مقدار زیاد سو بسترات با غلظت انزایم متناسب میباشد.  ولی در صورتیکه افزایش غلظت انزایم ادامه یابد سر انجام زمان میرسد که به علت کمبود مقدار سوبسترات ، سرعت تعامل افزایش نمی یابد.  (4)

اگر غلظت ماده را که انزایم بر روی آن تأثیر میکند درمقابل سرعت ابتدائی تعامل یک مقدار ثابت انزایم رسم کنیم گراف ذیل حاصل میشود .

سرعت ابتدایی تعامل

غلظت ماده که انزایم ها بالای آن عمل میکند.

از مطالعه موضوع فوق بر میا ید که انزایم با ماده که بالای آن عمل میکند ، بنام Substrate  یادمیشود یکجا شده یک مجموعه یا  Complex  انزایم و سوبسترات را میسازد که بعد اً به محصول یا Product  وانزایم تجزیه میشود .

Enzyme + Substrate          Enzyme – Substrate Complex

                               Enzyme     Product                 

(5)

 

.4 تأثیرغلظت سو بسترات بالای فعالیت های انزایمها:

اگر غلظت انزایم ثابت نگهداشته شود و غلظت سوبسترات را افزایش دهیم و تغیرات سرعت تعامل را برای غلظت های مختلف سوبسترات واضح نمایم شامل دو مر حله میباشد.

.1 غلظت های کم سوبسترات ، تغیرات سرعت تعامل با سرعت سوبسترات مناسب بوده و با افزایش غلظت سرعت تعامل انزایمی نیز افزایش می یا بد.

.2 هنگامیکه غلظت سوبسترات به یک غلظت معین برسد تمامی مالیکولهای انزایم وارد تعامل گردیده ومالیکول ها ی انزایم ازسوبسترات اشباع میگردد و دیگر افزایش غلظت سوبسترات مؤثر نبوده وسرعت تعامل به یک حد (Vm) میرسد. (4)

 

نتیجه گیری

واضح است که فزیو لوژی ازاعضای داخلی موجودات زنده بحث میکند(اعضای داخلی موجودات زنده را تحت مطالعه و بررسی قرارمیدهد).

و موجودات زنده برای پیشبرد مسایل زندگی یعنی فعالیت های داخلی خویش میتوانند با استفاده ازمواد مختلف ادامه زند گی دهند ، روی همین منظور انزایمها یکی جمله مواد میباشد که به عنوان کتلیست های بسیار فعال دروجود شناخته شده و تحت تأثیر عوامل مختلف فعالیت های مختلف را انجام میدهد که اینک تحت چند نکته مشخص و مختصر ازفعالیت های شان نام میبریم .

.1 عمل انزایمها خاص بوده بالای یک دسته مواد ویا یک دسته واحد تأثیر مینماید.

.2 در مورد طبقه بندی انزایمها کدام طریقه خاص وجود ندارد که قناعت همه را فراهم سازد ، فقط از روی فعالیت های کیمیاوی آن طبقه بندی میگردد.

.3 انزایمها عبارت از تسریع کننده های تعاملات کیمیاوی در ارگانیزمهای زنده میباشدکه با حضورش قادر به سرعت میزان یک تعامل کیمیاوی میگردد و بعد از تعامل بصورت ثابت بر میگردد.

.4 انزایمها در مقابل حرارت بسیار حساس هستند که در حرارت  70⁰C کاملاً غیر فعال بوده ودر حرارت 100⁰C بکلی از بین میرود.

.5 انزایمها اگربا بعضی مواد درتماس گردد ، فعالیت شان مختل میشود که به دو قسم یکی رقابتی ودیگری غیر رقابتی میباشد .

.6 انزایمها میتوانند نقش عمده را در کنترول تعاملات کیمیاوی بازی نماید که این نقش عمده  از دو طریق یکی توسط سنتیز وتجزیه انزایم و دیگری توسط تنظیم انزایم میباشد .

.7 عوامل خارجی از قبیل حرارت ، غلظت ، قشر زیرین ، غلظت خود انزایم ، حالت اسیدی و قلوی و غیره بالای فعالیت انزایم تاثیر میکند.

 

 

سفارشات

طوریکه میدانیم جهان بشریت ازهمان ابتدای زندگی همواره سعی وتلاش ورزیده که در رابطه با امورات زند گی چیز های جدید وتازه را که به آن دست رسی نداشته همواره مورد تحقیق وبررسی قراردهد ، روی این منظور اینجانب هم منحیث یگانه علاقه مند در بخش تحقیقات در مورد انزایم ها طرح ها ی پیشنهادی خویش را در مورد اینکه چگو نه در باره این پدیده معلومات حاصل کنیم طی چند نکته مختصر ارایه مینمایم.

1. انزایمها بعنوان اساسی ترین عنصر در اعضای زنده جانها (حیوانات ، نباتات وغیره ) شناخته شده اند که در تمام فعالیت های میتابلکی سلول حصه دارند روی این منظور بخاطر شناخت وسیستمهای فعالیت انزایمها مطالعات دقیق تر صورت پذیرد تا آگاهی درمورد شناخت وسیستمها ی تعاملات شان حاصل گردد.

          2. در موردشناخت ومعرفی انواع مختلف انزایمها مطالعات هر چه بیشتر صورت گیرد. بخاطریکه هر نوع مختلف انزایمها فعالیت های مختلف را انجام میدهد.  واز همین سبب دانستن هر نوع از انواع آن لازم وضروری است .

          3. طوریکه ثابت گردیده موادهای نهی کننده رقابتی و غیررقابتی وجود دارد که در فعالیت انزایمها دخالت نموده وجریان فعالیت انزایمها را مختل میسازد بنأ تحقیق در این رابطه صورت گیرد تا جلو فعالیت مواد های نهی کننده کنترول گردیده و انزایمها بتواند در موقع که تعاملات کیمیاوی را سرعت می بخشند بصورت نورمال وظیفه شانرا پیش برند .

4. رساله ها ومقالات که درباره انزایمها توسط محصلین ترتیب اثر پیدا نموده باید بخاطر آگاهی و معلومات کامل محصلین در کتابخانه درخواست و جایگزین گردد.

5. همانطوریکه فزیولوژی یکی از مضامین کلیدی در پوهنحی زراعت بحساب میرود ، انزایمها نیز باید یکی از مفردات اساسی فزیولوژی را تشکیل دهند.

 

 

 

 

 

 

مأخذ

1- احمدی –پوهنوال شعیب – شیرزی –پوهنیار فرید احمد- سال1367-فیزیولوژی نباتی - پوهنتون کابل – ص ص-(51)

2-  بریان ای – فاکس آلن – آلن ج – کرون – (مؤلفین) – زندی پروین – (مترجم ) – سال  1368 -علوم غذایی از دیدگاه شیمیائی - مرکز دانشگاهی تهران – ص ص –(27-21)

3- تائیز- زایگر – (مؤلف) –کافی – محمد –لاهوتی – مهرداد – زنده – اسکندر- شریفی – محمد رضا –( مترجمین ) - سال 1383- فزیولوژی گیاهی –    جلد اول –  انتشارات - دانشگاه مشهد – ص ص – (78-77)

4- صفری – محمد – سال 1380- مبانی بیوشیمی کشاورزی –تهران – انتشارات دانشگاه تهران – ص ص-(228-236)

5- غضنفر- دکتر سید الف شاه – سال 1378-  بیو شیمی ادرار- وزارت تحصیلات عالی افغانستان – پوهنتون بلخ – ص ص –(48-37)

6- مکدونالد – پتر- ) مؤلف) – صوفی سیاوش – رشید – جان محمدی – حسین - (مترجمین) – سال 1383-  تغذیه دام –کتابخانه ملی ایران – ص ص –(209-193)

7- موسوی نیا- داکتر حسین – سال 1381- اهواز-  گیاه شناسی عمومی –جلد اول –دانشگاه شهید چمران – ص ص –(367-203)

8- نورستانی – پوهنیاربشیر احمد – سال 1361-  فزیولوژی نباتی –کابل – انتشارات اکادمی بعلیم و تربیه معلم کابل – ص ص –(208-193)

 

 

                                                                    "ومن الله التوفیق"

 

 

Computrized and Designed by Ibrahim “hassany”

 

 

 

بلانی درس مربو مبادی علوفه جات

بنام خداوند(ج)

جمهوری اسلامی افغانستان

وزارت تحصیلات عالی

دانشگاه کندز

دانشکده زراعت

دیپارتمنت اگرانومی  

 

 

 

پلان درسی : یک سمسترمبادی علوفه جات  

 

 

 

تهیه کننده : استاد گل آقا"انوری "

شروع : مورخه 14/01/1389

 

 

 

 

مقدمه

خداوند متعال راسپاس گذارم براینکه برای بنده فرصت داده است تابتوانم پلان درسی یک سمسترمبادی علوفه جات راتهیه وترتیب نمایم ازآنجاییکه اهمیت علم نباتات برهیچ کسی پوشیده نیست، میتوان گفت که علوفه جات منحیث یک بخش نباتات اساس مواد غذائی  حیوانات  را تشکیل نموده برای تهیه انرژی بصورت مستقیم به حیوانات وبشکل غیرمستقیم بالای انسانها ضروری می باشد که بدن سالم وافکارمنکشف در حال وآینده بشرراتشکیل داده وبنده میخواهم دررابطه به مبادی علوفه جات که مشتمل برهشت فصل بوده وهرفصل محتویات جداگانه ومفیدیت تغذیه ئی بالای خاک ، حیوانات وانسان دارد وبرای کسانیکه درهررشته علوم زراعت میخوانند خواندن مبادی علوفه جات  ضروری ومهم است که محتویات فصل اول شامل تاریخچه وانتشار علوفه جات، علوفه جات ونگهداری خاک،  ترکیبات وارزش غذائی علوفه جات، عواملیکه بالای کیفیت علوفه تأثیردارد، طروق بذرتخم نباتات علوفه ئی ، برسی تأ ثیرات عواملیکه بالای عمق ومقدارتخمریزوجود دارد می باشد.  فصل دوم درباره نباتات همراه، جواری منحیث نبات همراه، اوقات بذرتخم های نباتات گراس ولیگیوم، انکولیشن نباتات لیگیومی، نباتات لیگیومی ورایزوبیای مناسب آنها، اناکولیشن چه وقت ضرورت است فوائید اناکولیشن، سایلیچ وروشهای ساختن آن، نباتاتیکه ازآنها سایلیج ساخته میشود وطریقه ساختن یوریا ترتمنت بحث کرده ، فصل سوم درباره نبات رشقه، اهمیت وارزش اقتصادی رشقه، خصوصیات نباتی رشقه، اگروتخنیک  وجمع آوری رشقه.

 برسیم ویا شبدر مصری، منشاء وورایتی های مشهورشبدرمصری ،چگونگی کشت وبرداشت شبدرمصری. شبدرایرانی ، چگونگی  توفق، کشت وبرداشت شبدرایرانی. شبدرسرخ ، ارزش غذائی شبدرسرخ واگروتخنیک آن. سینفوین ، انواع سینفوین ، ارزش غذائی سینفوین کشت وبرداشت سینفوین.      شاخل، توافق نبات شاخل،  کشت وانواع شاخل. یولاف، موارد استعمال یولاف، اگروتخنیک یولاف، مقدارتولید وکیفیت علوفه یولاف.  جو واگروتخنیک جوء علوفه ئی ، استفاده ازجو، مقدارتولید وکیفیت علوفه جو. باجره، چگونگی کشت وبرداشت نبات باجره، ترکیب کیمیاوی علوفه باجره وتغذیه حیوانات.  ارزن علوفه ی ،  اگروتخنیک وعملیات زراعتی آن. جواری،  چگونگی کشت وبرداشت جواری همراه با ساختن بیده آن. لبلبو علوفه ی ، ترکیبات کیمیاوی، خصوصیات اگروتخنیکی ، بذرومراقبت های لبلبو علوفه ئ وزهریت لبلبوی قندی  بحث همه جانبه  می نماید. امیدوارم پلان ترتیب شده هذا باوجود نقایص زیاد مفید واقع گردیده ومحصلین بتوانند ازآن به نحواحسن استفاده نمایند.

                                                                                         بااحترام .

                                                                           استاد گل آقا" انوری"

 

 

 

طراحی کورس شما چیست ؟

طرح وپلان تدریس در یک سمستر طوری درنظر گرفته شده است که شاگردان از محتوامحور بسوی اموزش محور درحرکت باشند ودرهرقدم بسوی هدف که آموزش محور می باشند نزدیک شوند وشاگرد خلاق ، متفکر وروشن فکربوجود آید که بتواند از آموخته های خویش درزندگی روزمرّه استفاده عملی نماید.

عوامل وضعیتی

عوامل وضعیتی به پنج مرحله ذیل تقسیم گردیده اند .

1.     زمینه خاص وضعیت تدریس وآموزش:  درصنف به تعداد 57 نفرشاگرد وجوددارد وسویه حد اوسط کورس پایین ترازصنف سوم  دانشگاه میباشد استاد  باشاگردان درساعات درسی ملاقات خواهند کرد واین ملاقات پنج دقیقه دوام مینماید ، تدریس درصنف درسی ،  فراهم کردن کارهای عملی ،بازدید از کارها انجام شده علمی وعملی درفارم تحقیقات پوهنحی  وجای دیگرنیزاجرامیشود. زمان تدریس یک ساعت درسی درسیستم سابقه  90 دقیقه میباشد که یک تفریح 10 دقیقه یی دربین درس دارد .

2.     زمینه عمومی وضعیت آموزش :  بعد ازختم این دوره آموزشی ازشاگردان توقع میرود تاآمادگی پیدانمایند موضوعات تخصصی رشته زراعت  ( مبادی  علوفه جات ) رابیاموزند .

3.     نوعیت مضمون :  این مضمون دارای دوجنبه نظری وعملی میباشد وهم چنان موضوعاتی که دراین مضمون تدریس میشود متقارب است وگاهی اوقات بعضی ازموضوعات این مضمون دراثرپیشرفت علم ، تکنالوژی وتحقیقات وسیع دچارتحوّل میگردد .

4.     خصوصیات محصلان :  درحدود 65 فیصد شاگردان دروضعیّت بد اقتصادی قراردارند گفته میتوانیم که درحدود 5 فیصد شان دارای شغل اند ، 75 فیصد شاگردان اهداف مسلکی دارند و25 فیصد شاگردان فقط میخواهند یک سند تحصیلی ازوزارت تحصیلات عالی داشته باشند ، دانش وتجربه قبلی عده  شاگردان دررابطه به این مضمون فقط محدود میشود به شناخت سنتی  یکه ازمشاهده ازمزارع خود ودهاقین همجوار ساحه مسکونیشان،  شاگردان طوری که قبلاً تذکردادم 75 فیصد شان میخواهند مسلکی باشند و25 فیصد شان نمیخواهند مسلکی باشند امّا میخواهند بااستفاده ازسند تحصیلی خویش بجزازرشته تحصیلی که خوانده اند درآینده مشغول کارشوند تمام شاگردان طوری که تجربه نشانداده است به شیوه آموزش محوربیشترعلاقه دارند زیرااین شیوه بیشترین اختیارات وبهترین فرصت هارابرای شاگرد مهیا مینماید درحالیکه شیوه آموزش محورمفیدترین شیوه درمیان تمام شیوه های تدریس به اثبات رسیده است .

5.     خصوصیات استاد :  استاد به این باوراست تاازهرطریق ممکن معلومات ودانش خویش رابه نحواحسن به شاگردان خویش انتقال دهد واین موضوع فقط بادنبال کردن شیوه آموزش محوربرآورده میشود ودرضمن استاد بالای مضمونیکه تدریس مینماید باید تسلّط کامل داشته باشد زیرااین موضوع اولین شرط موفقیت استاد میباشد چه بسا کسانی بوده اند که بهترین روشهای تدریس رافراگرفته امّا بالای مضمونیکه تدریس مینماید تسلّط کامل نداشته همیشه وبه همین خواطردرپروگرام های درسی خویش ناموفق بوده اندهم چنان استاد ومعلّم باید پای بند ارزشهای اسلامی وفرهنگی کشورخود بوده وبه اصول ، مقررات وقوانین اسلامی واساسی کشورخود احترام داشته ونگذارد تاشاگردان وی طوری تربیه وآموزش داده شوند که ازارزشهای دینی ، مذهبی وفرهنگی کشورخود بیگانه شوند زیراعواقب بی توجهی به این نکات باعث سردرگمی وبحران هویّت دربین محصلین وشاگردان خواهد بود نکته دیگری که استادان ومعلمین باید رعایت نمایند اینست که استاد باید یک نظم ودسپلین خاص رابرای کنترول صنف درسی خویش ایجادنماید وازهمه اوّلترخود استاد باید اصول ومقررات رارعایت نموده وبارفتارمنطقی وقانونی خویش این اصول رابه شاگردان انتقال دهد زیرااکثرشاگردان آیینه تمام نمای رفتاراستادان خود میباشند ودراخیربرای اینکه یک استاد نقاط قوت وضعف خویش رابداند باید یک پرسشنامه که حاوی 30 الی 40 سوال باشد برای شاگردان خویش توزیع نموده تاشاگردان نظریات خودشان رادرمورد تدریس ورفتاراستاد نوشته کرده وبعداً بدون نام وامضا برای استاد داده شود تااستاد بعد ازخواندن این پرسشنامه وجوابهای آن متوجه نکات قوّت وضعف خود گردیده وجهت اصلاح نمودن نقاط ضعف خود تلاش بیشترنماید .

وعده به خواننده گان

درختم سمستر مبادی علوفه جات شاگردان باید قادر باشند تا انواع واقسام عمده نباتات علوفه ی را بشناسند  وتفاوت بین نبات گراس ولیگیومی را تشخیص نمایند،  فوائید واهمیت علوفه  را بفهمند،  نقش علوفه  را درتغذیه حیوانات وتأثیرات آنرا بصورت مستقیم وغیرمستقیم بالای سطح اقتصادی کشور وجامعه دهاقین ملاحظه نمایند. استفاده  وسایل مدرن ویا ساده زراعتی را همراه باکابرد اش درعملی کردن کشت انوع علوفه جات بصورت فنی وعلمی بدانند. ارتباط  اساسی نباتات علوفه ی را با خاک، انسان وحیوان درک نموده و کیفیت وارزش ترکیبات کیمیاوی آنرا بفهمند،  تعریفات از پروتین، کاربوهایدریدها، شحمیات، لیگنین داشته باشند وفصیدی هضم کدام نوع علوفه ویا مواد بیشتراست تشخیص نمایند.

   بصورت عموم معلومات وقدرت عملی کردن کارهای نظیری کشت، برداشت، وذخیره  انواع علوفه را بشکل بیده همراه باساختن سایلیج برای تغذیه حیوانات باید داشته باشند.   

 

 

 

 

 

 

 

تهیه پلان درسی

پلان درسی مبادی علوفه جات  درطول یک سمستر طوری طراحی شده است که این مضمون درهفته دو ساعت درسیستم سابقه  برای محصلین پوهنحی زراعت  هم درشته علوم حیوانی وهم دربخش اگرانومی تدریس میشود.

 تقسیم تعداد فصول ، عناوین فرعی وصفحات نظر به تعداد ساعات درسی درسیستم سابقه تقسیم میشود که بنده تقسیمات آنرا طور ذیل عیار نموده ام که مطابق به دوساعت (90) دقیقه درهفته میباشد.

تعداد جلسات	موضوعات درس	فعالیت های داخل صنف	فعالیت های بیرون صنف	ملاحظات
جلسه اول	تاریخچه وانتـشار علوفه جات	- طرح چند سوال پیرامون موضوع . - ارائیه معلومات و لکچر پیرامون موضوع . - کار عمده درس و مفاهیم آن . - کار گروپی . - مباحثه و مناقشه. - نظر دهی . - شناخت کشورهای بیش قدم درانتشار علوفه جات وتاریخچه آن درافغانستان . - ارزیابی به شیوه و انواع مختلف که بتواند توانمندی و قابلیت های محصلان را غنا بخشد	مثال ازانتـشار یک نوع  نبات ازمحل به محل دیگریکه خود  محصل درآن محل زنده گی میکنند با استفاده ازروشها طبیعی ومصنوعی .
جلسه  دوم	نقش علوفه جات در نگهداری خاک وشناخت ارتباط بین علوفه ، حیوان، انسان وخاک.	- مباحثه و مناقشه پیرامون موضوع . - ارائیه لکچر ومعلو مات پیرامون موضوع . - طرح چند سوال . - کار گروپی . - نظر دهی . - معلومات های آفاقی پیرامون موضوع . - ارزیابی استعداد و توانمندی محصلان . - نظر دهی راجع به نقش وارتباط علوفه جات باتمام موجودات حیه وخاک .	مشاهده وتجربه کردن از مزارع دهاقین ونشان دادن نقش نباتات علوفه ی را برای جلوگیری ازفرسایش خاک، حاصل خیزی خاک وجلوگیری ازبوجود آمدن گیاهان هرزه .
جلسه  سوم	ترکیبات وارزش غذائی علوفه جات.	- معلومات و چند سوال پیرامون موضوع . - مباحثه و مناقشه . - کار گروپی . - نظر دهی پیرامون نکات عمده درس و اصطلاحات جدید. - ارزیابی درس جدید و قبلی و بحث روی موضوعات مهم درس به شکل سوال و جواب کوتاه	- نشان دادن نوع نباتات علوفه ی که دارای  بلند ترین  ارزش غذائی برای تغذیه حیوانات میباشد.        – مثال آوردن ازعکسل العمل عده ا ز حیوانات که توسط علوفه جات مختلف تغدیه شدند.
جلسه چهارم	عواملیکه بالای: - کیفیت موادعلوفهء تاثیردارد. - عمق تخم تاثیردارد. - باعث ازبین رفتن بته های نازک ویاجوانه میشود.	- طرح سوال و جواب کوتاه با ایجاد تولید انگیزه پیرامون موضوعات درس های گذشته  . - ارایه  محتویا ت درس  گذشته یک فصل ودرآوردن آن بشکل تمرین  قبل ازآغاز فصل جدید . - نتیجه گیری ازمیتود های مختلف آموزشی که  در این فصل درنظر گرفته شده بود.  .	- مقایسه کردن کیفیت علوفه درمزرعهء که دارای گیاهان هرزه بود ودرمزرعه یکه داری گیاهان هرزه نبودن . -  بعدازمشاهده وتجربه کردن  شناختن عواملیکه بالای عمق تخمریز، وازبین رفتن بته های نازک درحال جوانه زدن تاثیردارد.
جلسه پنجم	عواملیکه بالای مقدارتخمریز تاثیردارد ونقش نباتات همراه .	- مباحثه و مناقشه پیرامون موضوع . - ارائیه لکچر ومعلو مات پیرامون موضوع . - طرح چند سوال . - کار گروپی . - نظر دهی . - معلومات های آفاقی پیرامون موضوع . - ارزیابی استعداد و توانمندی محصلان . - اخذ امتحان صنفی بشکل گروپی، مقایسهء  وارایه سیمینار .	- شناخت نظری وعملی  آنعده ازعواملیکه مقدارتخمریزرا کم ویا زیاد میسازد. - تجربه ومشاهده  کردن  تاثیرات مختلف نباتات همراه با نباتات علوفه ی .
جلسه  ششم	جواری بحیث نبات همراه واوقات بذرتخم های نباتات گراس ولیگیومی.	- معلومات و چند سوال پیرامون موضوع درس گذشته. - پیوند دادن درس گذشته بادرس جدید. - مباحثه و مناقشه . - کار گروپی . - نظر دهی پیرامون نکات عمده درس و اصطلاحات جدید. - ارزیابی ازدرس  درختم درس همان روز ازمحصلان  که درحد سویه پائین  و اوسط  قرارداردند.	- دانستن مفدیت  جواری منحیث نبات همراه باعلوفه جات بادرنظرداشت استفاده  ازتجارب گذشته ودرحال اجراء این سیستم  بالای مزارع دهاقین که محصلین نیزخود ازاین جامعه اند صورت می گیرد.
جلسه هفتم	اناکولیشن نباتات لیگیومی وضرورت نبات به عمیله اناکولیشن.	- حوال پرسی و  وقت دادن برای محصلین که مشکلات درسهای قبلی خودرا مطرح نمایند. - تذکر اهداف جلسه همان روز (محصلان بدانند کدام موضوعات عمده را درختم همین جلسه باید یاد گرفته باشند). - هرشماره ازهدف درس را ازمحصلین به سویه های مختلف که هستند پرسان میشود ودرختم این کار معلومات عمومی راجع به هر هدف توسط استاد ارایه شده تاثیرات آن روی دانستن محصلین ارزیابی میگردد.	- عملی نمودن عملیه اناکولیشن و به نمایش گذاشتن طریقه های  آن که چگونه انجام شود - دانستن عملیه اناکولیشن بشکل  نظری و عملی آن  بااستفاده ازجدول تحقیقاتی  منحیث رهنما که درکشورهای جهان ومنطقه انجام شدند.
جلسه هشتم	نباتات لیگیومی و رایزوبیم Rhizobium  مناسب آن.	- تمام این جلسات بعدی بشکل ومیتود های فوق که تاحال  انجام شده دنبال گردیده ونتایج آن روی  محصلین به گونه های مختلف ارزیابی میگردد.	- تمام فعالیت های خارج صنف جلسات  بعدی مانند جلسات گذشته این مضمون  بادرنظرداشت فراهم شدن عوامل وضعیتی ودیگرعوامل بشکل علمی وعملی آن توسط محصلین به اساس رهنمائی  استاد ویا افراد باتجربه دیگر اجرامیگردد.
جلسه نهم	ضرورت اناکولیشن نباتات ، عمده ترین فوائیداناکولیشن  وطبقه بندی نباتات لیگیومی ازلحاظ اوسط نصب نایتروجن آذاد هوا درخاک.	/ /	/ /
جلسه دهم	تعریف سایلیچ ، روشهای ساختن سایلیچ  وشناخت نوع نبات علوفه ی که ازآن سایلیچ بهتر تهیه شده میتواند.	/ /	/ /
جلسه یازدهم	یوریا ترتمنت وطروق ساختن آن.	/ /	/ /
جلسه دوازدهم	معرفی نبات رشقه ،اهمیت  وارزش اقتصاد ، همراه باخصوصیات نباتی رشقه.	/ /	/ /
جلسه سیزدهم	اگروتخنیک نبات رشقه تنظیم  وسیستم درو آن.	/ /	/ /
جلسه چهاردهم	منشاء  ومعرفی برسیم همراه  با انواع ورایتی های برسیم.	/ /	/ /
جلسه پانزدهم	اگروتخنیک نبات برسیم ونقش آن درتناوب.	/ /	/ /
جلسه شانزدهم	شبدرایرانی ، توافق وکشت منظم آن.	/ /	/ /
جلسه هفـدهم	شبدسرخ وارزش تغذیه آن.	/ /	/ /
جلسه هشدهم	اصطلاح سینفوین     وانواع آن.	/ /	/ /
جلسه نزدهم	اگروتخنیک وارزش تغذیه حیوانی آن .	/ /	/ /
جلسه بیستم	انواع شاخل ، کشت    ودرو شاخل .	/ /	/ /
جلسه بیست ویکم	معرفی یولاف ، موارد استعمال وکشت منظم آن.	/ /	/ /
جلسه بیست ودوم.	جو، اگروتخنیک وموارد مصرف جو.	/ /	/ /
جلسه بیست وسوم	باجره ، سیستم منظم کشت وترکیبات کیمیاوی علوفه باجره.	/ /	/ /
جلسه بیست وچهارم	ارزن علوفه ی ، طروق منظم کشت ودرو آن.	/ /	/ /
جلسه بیست وپنجم	جواری ، اگروتخنیک وطریقه بیده ساختن جواری.	/ /	/ /
جلسه بیست وششم	لبلبو علوفه ی وترکیب کیمیاوی آن.	/ /	/ /
جلسه بیست وهفتم	خصوصیات اگروتخنیک نبات علوفه ی لبلبو همراه زهریت لبلبو قندی	/ /	/ /

 

اهداف آموزشی رابیان دارید ؟

درمورد اهداف آموزشی شش موضوع ذیل بصورت خلاصه گنجانیده شده است .

v    - سوالات درمورد دانش بنیادی : سوالات باید طوری طرح گردد که شاگردان درک کلی ازمضمون وکاربردعملی آن داشته باشد مانند درک  کتگوری  نباتات علوفه ی ، توانایی کشت وبذرعملی آن ، ارتباط دادن موضوعات فراگرفته شده بادنیای خارج ، مشخص نمودن ارتباط وهماهنگی  بین دیپارتمنت علوم حیونی واگرانومی درموضوعات تدریس شده وبودن نباتات علوفه ی منحیث پل ارتباطی بین انسان، حیوان وخاک، دورنمای فراگیری دانش بنیادی اینست که شاگرد درآینده نزدیک میتواند به عنوان یک فرد مسلکی ویک متخصص دررشته زراعت هم درربخش حیوانی  وهم  دربخش علوم نباتی  درجامعه خویش عرض اندام نماید .

v    - سوالات درمورد کاربرد این مضمون ونوع تفکـر : چنانچه که قبلاً نیزتذکرداده شد هرعلم بنوبه خویش سهم ارزنده درپیشرفت تمدن وراحتی بشرداشته اما علم زراعت رول بسیاربرجسته درین قسمت دارد که نقش علم زراعت  رادرپیشرفت وراحتی بشرنمیتوان نادیده گرفت به همین دلیل است که رشته زراعت منجمله نباتات علوفه ی  درکشورهای بیشرفته و صنعتی بسیاررشد داشته، اهمیت این رشد بخاطر استفاده انسانهاازپروتین حیوانی، داشتـنی خصوصیات اصلاحی خاک ونقش برجسته آن درایجاد فابریکا صنعتی میتواند باشد.   ولی متأسفانه درکشورما به این مضمون توجه چندانی نشده است.

     موضوع دیگری که باید گفته شود اینست که باید شاگردان تفکرانتقادی و خلاقیت داشته باشند وبرای هرنوع نوآوری وتلاش درضمن درس خواندن ازطرف استاد تشویق وبرای پیشرفت خوبتردرآینده رهنمایی شوند .

v    - هماهنگ ساختن : هماهنگی وارتباط دادن موضوعات بین خودشان ، ارتباط دادن موضوعات فراگرفته شده بادنیای بیرونی وزندگی روزمره باعث میشود تاشاگرد بیشتربه جنبه های عملی وکاربردی مضمون متوجه گردیده ودرین موقع استاد میتواند به شاگرد گوشزد نماید که بایاد گرفتن این مضمون وی چی موقعیت مناسب اقتصادی ، فرهنگی ، مسلکی ، اجتماعی وسیاسی درجامعه خواهد داشت .

v    - ازنظرابعادانسانی : یک شخص مسلکی ومتخصص مصدرخدمات ارزنده ومهم درجامعه شده میتواند وتوانایی آنرادارد که بسیاری ازمشکلات مردم وکشورخودراحل نموده ودرپیشرفت وترقی کشورخود نقش کلیدی داشته باشد درنتیجه اوبه خواطرکارکردهای مثبت خویش بااستقبال گرم مردم مواجه گردیده وباعث میشود موقعیت سیاسی ، اجتماعی واقتصادی اوهرروز بهترگردد .

v    - ازنظرعاطفی : شاگردان باید اشخاص دلسوز، وطندوست ومتعهد به باربیایند یعنی تک تک شاگردان باید درقبال جامعه وکشورخویش احساس مسؤلیت نموده وتعهد نمایند تادرفرصت مناسب به هموطنان خویش کمک کنند وباکمک وهمدردی صادقانه خویش باعث خوشحالی وابرازرضایت هموطنان خصوصاً قشرمحروم جامعه گردیده وبنابه حدیث پیامبراکرم که فرموده است (هرچیزی راکه بخود می پسندی بدیگران بپسند وهرچیزی راکه بخود نمی پسندی بدیگران نیزمپسند) عمل نموده وخلاصه کلام به تمام ارزشهای دینی ، مذهبی ، انسانی وفرهنگی معتقد وپای بند باشند .

v    - آموزش شیوه فراگیر : برای رسیدن به این هدف مهم شاگردباید برعلاوه درنظرگرفتن نکات قبلی باید به منابع مختلف آموزشی ازقبیل کتابها ، مجلات واخبارعلمی ، سایت های علمی وآموزشی ، CD ، DVD ، فیلم های آموزشی ومکان هایی که بصورت عملی یک لابراتوارمحسوب میشوند ودرصورت موجود بودن امکانات کافی بازدید ازانواع فارم های حیوانی وطرزتغدیه آن ، فارم های تولید نباتات علوفه ای ، امتحان کردن  کیفت محصولات حیوانی درفابریکات به اساس نوع علوفه ی که موردتغذیه حیوانات قرارمیگیرد وغیره کارگاههای صنعتی وتخصصی، اما اگربخواهیم که یک دانش آموزخود آموزباشد باید برای دانش آموزانگیزه ایجاد کرد که ایجاد انگیزه ارتباط به دورنماهایی شغلی ، مسلکی ، اجتماعی واقتصادی مضمون متذکره خواهد داشت که توسط استاد مضمون معلومات داده میشود .

ارزیابی

طوریکه درتهیه کورس اصلاح کریکولم ومیتودها موثرتدریس پوهنحی های زراعت پوهنتون های افغانستان درکابل مطالعه نمودیم دونوع ارزیابی وجود دارد یکی ارزیابی تجسسی یاتفتیشی دیگری ارزیابی اصلاحی یا آموزنده که هدف کورس آموزش محورارزیابی اصلاحی یا آموزنده میباشد بنابرآن ما همیشه سعی میکنیم ازارزیابی های اصلاحی یا آموزنده استفاده کنیم اما فراموش نکنیم که ارزیابی تجسسی یاتفتیشی نیزمفید است ازطرف دیگرچون همیشه ازاین ارزیابی استادان ومعلمین استفاده کرده وبه آن عادت کرده اند لذا نحوه ارزیابی باید به آهستگی ازارزیابی تجسسی یا تفتیشی به ارزیابی اصلاحی یا آموزنده تغیرنماید واگراین تغیرات فوری وناگهانی باشد یک شوک برای شاگردان ، محصلین واستادان خواهد بود به این معنی که خط بطلان کشیدن برارزیابی های قبلی ودرست بودن ارزیابی های اصلاحی وآموزنده پس نظربنده اینست که ارزیابی تجسسی یاتفتیشی وارزیابی اصلاحی یا آموزنده هردوبکاربرده شوند اما ارزیابی تجسسی میتواند درحدود 25 فیصد سهم داشته باشد که درصورت لزوم کم کم میتوان ارزیابی اصلاحی را جانشین ارزیابی تجسسی کرد وهمان 25 فیصد رانیزبه 10 فیصد کاهش داد .

جدول ارزیابی

نوع سوال یافعالت	درجریان سمستر	درختم سمستر
گروپی	ü	دوسوال
تحریری	ü	دوسوال
مقایسوی	ü	دو سوال
کارعملی	ü	به اندازه دوسوال نمره دارد
سیمینار	ü	به اندازه دوسوال نمره دارد
نظم ودیسپلین  محصل	ü	به اندازه دو سوال نمره دارد
بحث عمومی	ü	به اندازه دو سوال نمره دارد
تدریس توسط شاگردان درصنف	ü	به اندازه دوسوال نمره دارد
بحث اختصاصی	ü	دوسوال
تقریری ازمحتوا ی لکچر	ü	دوسوال

 

فعالیت های تدریسی وآموزشی

1.     فراهم کردن کتاب ومواددرسی .

2.     معرفی کردن منابع ممد درسی مانند کتاب ، مجلاّت وهفته نامه های علمی ، سایت کورس ویاسایت های علمی مرتبط بامضمون .

3.     معرفی ونمایش دادن  انواع عمده ازنباتات علوفه ئی جهان وافغانستان  ازطریق پروجکتور، فیلم ، CD ، DVD ، وغیره .

4.     نقش بازی کردن استاد درصنف مثلاً گاهی اوقات حرکت مناسب وبجا استاد درصنف میتواند خیلی موثرواقع شود .

5.     تمثیل کارعملی  یک موضوع علوفه جات مانند طریقه های کشت ، اناکولیشن ، سایلج سازی وغیره توسط شاگردان .

6.     بوجود آوردن فضای مباحثه دربین شاگردان درداخل صنف .

7.     مباحثه شاگردان درخارج صنف .

نوت : درجریان درس مبادی علوفه جات  ازوسایل ولوازم که دردسترس میباشد میتوان استفاده کرد اما وسایل ولوازم که دردسترس نمیباشد استاد میتواند تصاویر، ویدیو ویا چارت های آن راتوسط پروجکتوربرای شاگردان نشانداده وهرکدام را جداگانه تشریح نماید وهمچنان دراجرای کارهای عملی  وتهیه مواد مورد ضرورت تحقیق ازشاگردان کمک بخواهد زیرا دراکثرمواقع شاگردان کمک های چشمگیری رابرای آماده کردن وسایل ساده وضروری  انجام داده میتوانند نظربه وضعیّت خاصی که دارند

نتیجه گیری

•     - استاد ، محصلان  و والدین راضی میباشند .

•     - دانش ومهارت های علمی محصلان افزایش نموده ، احساس شوق وآرامش پیدامیکنند .

•     - علاقه بیش ازحد به مضمون پیدامیکند .

•     - برای یاد گیری موضوعات بعدی وتخصصی علم زراعت  کاملاً آماده میباشد

•     - روش آموزش محوررا که تجربه کرده است اگرخودش استاد ویا معلّم شود بالای شاگردان خود تطبیق میکند .

•     - موضوعات اندوخته شده را به زندگی واقعی خویش تطبیق میکند .

•     - چون تمام پروسه آموزش به زندگی واقعی نزدیک وصد فیصد حقیقت است درنتیجه شاگرد را ازانحراف فکری ودلسردی بازمیدارد .

دراخیربرای تمام کسانیکه این نوشته هارامطالعه کردند پیشنهاد مینمایم که بادرنظرداشت اهمیت علوفه ، نقش پروتین های حیوانی را درسیستم تغذیه خود وفامل محترم تان مطالعه نمائید.

                                                                        بااحترام

                                                                                    پـوهیالی گل آقا" انوری "