مواد تنطیم کننده نمو

 

   به کار بردن مواد تنظيم کننده نمو براي ريشه زايي قلمه ها:

   ريشه زايي بسياري از نباتات را مي توان با تنظيم کننده هاي نمو زياد کرد. اين مواد ريشه زايي را سرعت داده وفيصدي قلمه هاي ريشه دار شده را زياد ميکند، مهمترين مواد ترکيبي ريشه زا اکسين ها (Auxins) هستند.

   ازسال 1940 که زيمرمن (Zimmerman) وهيچکاک (Hitchcock) با آزمايشات خود تاثير زيشه زايي اکسين هاي طبيعي ومصنوعي زيادي نشان دادند، استفاده از IBA درسراسر دنيا بصورت امر رايج درآمده است. تاليفاتي که اخيراً منتشر شده کارآيي Indole butyric acid(IBA)را درمقياس عملي جهت استفاده براي نباتات زير نشان داده است: انگور، پپروميا(Peperomia)، چاي، انجير(Ficus) گل ياسمن، بادنجان ، باميه، وهمچنين خيلي از درختان مثمر وجنگلي شامل سيب، بهي ، شفتالو، آلو، سفيدار، کاج، مورپان، سرو جاپاني وغيره.

   يکي ديگر ازاکسين هاي بسيار فعال که اغلب براي رونق بخشي در تشکيل ريشه مورد استفاده قرار ميگيرد، Naphthalene acetic acid(NAA) است. از آنجاييکه NAA از IBA سمي تر ميباشد، احتمال آسيب ديدن نبات بر اثر استفاده از آن بيشتر است.  جهت استفده از تنظيم کننده هاي نمو برقلمه هاي ساقه وايجاد ريشه درآنها سه روش عمده وجود دارد:

   1- روش فروبردن سريع وعميق قلمه در محلول.

   2- روش تر کردن بمدت طولاني.

   3- روش استفاده از پودر.

 

 

 

 

 

 

سوالات:

1- فرق بين قلمه هاي چوبي نرم ونيمه سخت چيست؟

2- بعضي از Speciesهاي نباتي را که توسط قلمه نرم چوبي تکثيرميشود نام بگيريد؟

3- کدام طريقه تکثير قلمه ساقه در افغانستان زياد معمول است؟

4- نام بعضي ميوه جات برگريز که قلمه هاي آن به سختي ريشه توليد ميکند، نام بگيريد؟

5- در افغانستان کدام درختان بطور طبيعي ذريعه ريشه ها افزايش مي يابند؟

6- فرق بين قلمه برگ وپندک برگ را واضح سازيد؟

7- نباتاتيکه ذريعه قلمه هاي پندک برگ تکثير ميگردد، نام بگيريد؟

8- قلمه هاي پندک برگ از کدام نوع برگ ها انتخاب ميگردد؟

9- استفاده از اکسين ها جهت توليد ريشه درقلمه هاي ساقه چه فايده دارد؟

10- روش هاي عمده استفاده از مواد تنظيم کننده هاي نمو بروي قلمه هاي ساقه جهت ايجاد ريشه درآنها را نام بگيريد؟

 

ادامه نوشته

قلمه ریشه

 

 

             II-       قلمه ريشه:

   تکثير ازطريق قلمه هاي ريشه اکثراً در نباتاتي عملي ميگردد که قدرت توليد شاخچه هاي جديد التشکيل را از ريشه دارا ميباشند. مانند توت جنگلي، بهي، ناک وآنهاييکه به سختي وبه ندرت ازقلمه هاي ساقه ريشه توليد مينمايند، مانند سيب، شفتالو، آلو وغيره. اگر قلمه هاي ريشه ازنباتات دوساله يا سه ساله مثل سيب، املوک ومالته دراخير زمستان يا اوايل بهار اخذ شود، نتيجه بهتر ميدهد. بخاطريکه قلمه هاي ريشه درين وقت از نگاه داشتن مواد غذائي غني مي باشند.

   در افغانستان تکثير نباتات ذريعه قلمه هاي ريشه مروج نبوده ، مگردرختان سيب، املوک، سفيدار وغيره بطور طبيعي ذريعه ريشه ها افزايش مي يابند. بهترين وقت تهيه قلمه ريشه اواخر خزان ويا اوايل بهار است، هنگاميکه هنوز ريشه دهي آغاز نشده است.

   مواد ضروري:  ريگ ميده يا بوره اره، خاک غربال شده ، صندوق هاي چوبي، پلاستيک، قلمه هاي ريشه وقيچي .

   طرزالعمل:

ü        درصندوق هاي چوبي ريگ ميده يا خاک غربال شده انداخته شود.

ü        قلمه هاي ريشه را که درحال استراحت ميباشند، آماده نموده وآنها را بطول 3-15cm قطع نماييد.

ü        قلمه هاي نباتات بطور افقي به عمق 1-2cm در ريگ ميده يا خاک غرس گردد تا در آنها جوانه هاي نابجا تشکيل شود.

ü        قلمه ها بعد از غرس شدن آبياري شده، وصندوق يا پلاستيک پوشانيده شود.

ü        صندوق ها درحرارت مناسب جهت نمو قرار داده شود.

ü        بعداً آنها به محل کاشت انتقال داده شود. شکل (28)

 

 

                              III.      قلمه برگ:

   درين نوع قلمه تيغه برگ همراه با دمبرگ ويا به تنهايي براي توليد نبات جديد استفاده مي شود. ريشه هاي نا بجا ويا شاخه هاي نابجا در پايين برگ تشکيل شده وسپس برگ ايکه به عنوان قلمه بوده است ازبين ميرود. قلمه برگ در نباتات زينتي سانسيويرا (Sansevieria) فاقد دمبرگ است. درنباتات گوشتي ( مانند سانسويرا) هر برگ را به قطعه هاي بطول 5-8cm تقسيم کرده ودرمحيط ريشه زائي ( شرايط گرم گلخانه) قرار ميدهند. تقريباً پس از 40 روز ابتدا ريشه نا بجا[1] در ته قلمه برگ توليد شده، وسپس از آن رايزوم که حاصل رشد پندک مي باشد ايجاد مي شود.

   در نباتاتي مانند بگونيا ( Begonia rex) که داراي برگهاي بزرگ است روش کار بدين ترتيب است که برگ را از نبات مادري جدا ساخته ، رگبرگ هاي اصلي پشت برگ را درچند نقطه با يک چاقوي تيز زخمي مي کنند، وپشت برگ را روي محيط کشت قرار ميدهند، بعداً نباتات کوچک درمحلي که رگبرگ ها بريده شده اند پديدار مي شوند، وريشه آنها درخاک فرو مي رود.  دربرخي از نباتات مانند پيپروميا (Peperomia) وبنفشه افريقايي قلمه را از برگ هاي جوان همراه با دمبرگ گرفته ودمبرگ را درخاک فرو ميکنند.

   مواد ضروري: قلمه هاي برگ از قبيل سانسويرا وبگونيا، صندوق هاي چوبي ويا شرايط گلخانه ، چاقو ، قيچي ، آب ، ريگ ، Vermiculite.      شکل(29)

 

 

 

                               IV.      قلمه پندک برگ:

   قلمه پندک (جوانه) برگ شامل تيغه برگ، دمباله برگ وقسمت کوتاهي ازساقه همراه با پندک متصل به آن است. اين نوع تکثير غير زوجي در انواع نباتاتي بملاحظه مي رسند که قدرت توليد ريشه ها را از قلمه ها داشته باشند. قلمه هاي پندک برگ از برگ هاي نباتي آماده مي شود که داراي پندک هاي انکشاف يافته مناسب وصحت مند بوده، وبرگ هاي آن درحال نموي فعال باشد.  اين نوع قلمه زماني اهميت داردکه درقلمه هاي برگ، ريشه تشکيل مي شود اما شاخه (Shoot) تشکيل نمي شود. پس درچنين مواقعي بهتراست ازقلمه پندک برگ به جاي برگ استفاده کرد، زيرا پندک جانبي که در پايين دمباله برگ قرار دارد شاخه جديد را توليد ميکند. مفيديت اين طريقه از طرق ديگر تکثير اين بوده که از يک نبات چندين نبات تکثير شده مي تواند. نباتات ازقبيل بگونيا، توت زميني ، زقوم وليمو به سهولت توسط اين طريقه تکثير شده مي تواند.

   مواد ضروري: چاقوي تيز، قلمه هاي پندک برگ مورد نظر، ترماميتر، ريگ ، پت ماس (Peat mass)، باران مصنوعي ومنبع حرارت.

 

   آماده کردن قلمه هاي پندک برگ:

ü        درين طريقه توسط چاقوي تيز، برگ همراه پندک جانبي به احتياط قطع گردد.

ü        قلمه هاي پندک دار به عمق 1.5cm در محيط کشت قرار داده شود.

ü        سپس محيط کشت قلمه جهت توليد وتشکيل ريشه ها وجوانه ها به درجه حرارت 15-20˚C نگهداري گردد.

ü        قلمه ها به شمول محيط کشت به وقفه ها بايد مرطوب گردد.

  شکل(30)

  

---

): ریشه های اندکه ازهراعضای نباتات به غیر از تخم منشأ گرفته اند.  Adventitious root- ریشه های نابجا([1]

قلمه وقلمه ساقه

قلمه (Cutting)

   قلمه به قسمتي ازساقه، ريشه يا برگ نبات گويند که پس ازجداسازي از نبات مادري درشرايط درشرايط مناسب قرار داده شود تا توليد ريشه وشاخه کرده ونبات جديد ازآن حاصل گردد. ازدياد بوسيله قلمه مهم ترين ومتداول ترين رويش تکثير غيرجنسي نبات محسوب ميگردد، زيرا بسياري از درختان ودرختچه هاي برگريز وهميشه سبز توسط قلمه ازدياد مي شوند.

   تهيه قلمه به چهار شکل است: قلمه ساقه، قلمه ريشه، قلمه برگ وقلمه پندک برگ.

 

 

 

              I.      قلمه ساقه:

   يک طريقه تکثيرجسمي بسيار معمول انواع درختان برگريز وهميشه سبز بوده که ذريعه قلمه هاي ساقه تکثير ميگردد. قلمه هاي ساقه نظر به عمرچوب آن به چهار گروپ تقسيم شده اند که عبارت از قلمه هاي سخت، قلمه هاي نيمه سخت، قلمه هاي نرم وقلمه هاي علفي مي باشند.  تکثير نباتات ذريعه قلمه هاي ساقه قدرت توليد ريشه، برگ وشاخه را دارا مي باشد. اين قلمه ها نباتاتي را بوجود مي آورند که از هرنگاه مشابه والدين خود مي باشند. قلمه هاي سخت ازشاخه هاي که درحال استراحت بوده ، وقلمه هاي نيمه سخت (زيتون ونارنج)، نرم وعلفي ازشاخه هاي که درحال نموي فعال باشند، قطع ميگردند. قلمه هاي آماده شده دربعضي کشورها به شمول افغانستان درقوريه براي يک ويا دوسال تربيه شده، بعداً به جاهاي اصلي آن به منظور تربيه درختان انتقال داده مي شود.

   آماده نمودن قلمه هاي ساقه

1)       قلمه هاي سخت:

   نباتاتيکه توسط قلمه هاي سخت چوبي تکثير ميشوند عبارت اند از انار، انجير، انگور، بهي، توت وبعضي آلوها.  قلمه ها درنباتات برگـــريز عموماً داراي طول 10-30cm وقطر آنها را از 0.5-5cm انتخاب نموده ، و دربعضي ميوه جات طول قلمه ها را مي توان از 10-75cm وبه قطر1-2cm انتخاب کرد.وقسمت قاعده قلمه بايد از نزديک به بند به شکل مايل قطع گردد.

   قلمه ها در وقت استراحت نبات انتخاب ميگردد، وجهت رشد وتوليد ريشه، قاعده آن را چند سانتي متر به مدت 24 ساعت در محلول اندول بيوتاريک اسيد(IBA) که غلظت آن 100-200Ppm باشد معامله ميکنند، وبعداً به مديا منتقل ميگردند که درآنجا قاعده آن را در درجه حرارت 21-23˚C وقسمت بالايي قلمه ها به حرارت 7-10˚C مواجه مي نمايند تا به بسيار آساني ريشه توليد کند.

   اگر قلمه ها درموسم استراحت با محلول IBA که داراي غلظت 200Ppm باشد معامله گردد، وبعداً به خريطه هاي پولي ايتيلين بسته گردد نتيجه خوب ميدهد. ذريعه اين طريقه قلمه هاي شفتالو 85-100% توليد ريشه خواهند نمود.      شکل(24)

 

2)       قلمه هاي نيمه سخت چوبي:

   اين طريقه تکثير درانواع نباتات هميشه سبز استعمال ميشود. اين نوع قلمه ها را ميتوان درطول سال وقتيکه چوب جديدالتشکيل تا اندازه سخت شده باشد، تهيه نمود. درين نوع تکثير قلمه ها با همراه يک تعداد برگ ها آماده ساخته مي شوند. قلمه ها بطول 6-12cm قطع ودرشرايط رطوبت بلند جهت پايين آوردن اندازه تعرق غرس ميگردد. قلمه ها جهت توليد بهتر ريشه درمدياي که از مخلوط Perlite وپت ماس ويا Vermiculite به تناسب 1:1 باشد، قرار داده ميشود. مثال نباتاتي که قلمه هاي نيمه سخت چوبي ميدهند، خاندان ستروس، زيتون ودرختان سوزني برگ مي باشند.   شکل(25)

     

 

 

3)       قلمه هاي نرم چوبي:

   اين قلمه ها بنام قلمه هاي سبز چوبي نيز ياد ميگردد. اين قلمه ها اکثراً ازنموي جوان بهاري که آبدار وبرگي بوده انتخاب مي شود.

   قلمه هاي نرم چوبي جهت توليد ريشه بهتر، تحت شرايط مرطوب غرس شده ودرجريان ريشه کشيدن قاعده قلمه هاي چوبي به حرارت 23-27˚C وقسمت بالايي آن به حرارت 21˚C نگهداري ميشود. قلمه ها بطول 8-12cm انتخاب ميگردد. قلمه ها به فاصله نزديک تحت بند قطع گرديده ونيز برگ هاي قسمت پاييني آن از بين برده شود. اين طريقه در انواع نباتاتيکه به سختي توليد ريشه مي نمايد بکار برده ميشود. مثلاً سيب، ناک، شفتالو، زردالو، امرود، آلو، چارمغز، گيلاس وغيره.      شکل(26)

 

4)       قلمه هاي ساقه علفي:

   درين طريقه قلمه هاي نرم آبدار وسريع النمو که داراي برگ هاي نازک مي باشد، معمول است. قلمه هاي ساقه علفي در تحت رطوبت بلند، نمو وريشه بهتر را توليد مي نمايند، وقلمه ها معمولاً داراي 7-12cm طول ميباشند.

   اگر قلمه هاي علفي داراي جوانه انتهايي باشد، فيصدي موفقيت وسرعت ريشه زايي درآنها بيشتر از قلمه هاي فاقد جوانه انتهايي خواهد بود. گلهاي مثل جريبن (Chysanthemum)، گل داودي، بگونيا، گل ميخک . . . توسط قلمه هاي ساقه علفي مي توانند تکثير گردند.    شکل(27)