کشت باجره

مبداء پیدایش

  باجره ازجمله نباتات مهیم غله ای است که کشت آن 5 الی 6 هزار سال قبل ازمیلاد تخمین زده میشود. احتمالاً کشت اولی آن درافریقای مرکزی صورت گرفته باشد، واز آنجا به دیگر نقاط جهان انتشاریافته است. احتمال دارد بعضی ازانواع باجره ازهندوستان منشه گرفته باشد. باجره ازخاور نزدیک (لبنان، فلسطین و...) به امریکا برده شده است. دانه های آن برای خوردن بشکل غذا استفاده میشود. انواع زراعتی آن که فعلاً وجود دارد درمناطق معتدل نیز توافق دارد. کشت باجره دانه ای (Grain sorghum) درسال 1874 م درکشورهای اروپایی رواج پیدا کرد. تاریخ اولی کشت باجره درافغانستان دقیقاً معلوم نیست، اما کشت آن درنواحی نزدیک دریای آمو، مزارشریف، شبرغان وبعضی ولایات دیگر صورت میگردد.

 

اهمیت اقتصادی باجره

  دانه باجره دربسیاری کشورها مانند هند ، چین وافریقا یکی ازمهیم ترین غذاهای مردم آنجا را تشکیل میدهد. بعد ازآسیاب کردن تخم باجره ، ازآن درتهیه نان، کیک ، کلچه و... استفاده میشود. اگر با آرد گندم مخلوط گردد کیفیت آن بهتر میگردد. ازدانه باجره درتهیه پلو نیز استفاده میگردد.

  همچنان از تخم باجره در تهیه خوراک (جیره ) حیوانات نیز استفاده وسیع صورت میگرد. از علوفه سبز باجره بقسم علوفه سبز و سایلج نیز استفاده میگردد.

  مقدار پروتین دانه باجره نسبت به جواری زیاد بوده اما فیصدی شحم آن کم است. از 100 کیلوگرام دانه باجره درصنعت 36 لیتر الکول بدست می آید. دربعضی کشورها از نوع جارویی (Broom sorghum ) آن جهت تهیه جارو استفاده میگردد.

 

طبقه بندی زراعی باجره

1 – باجره دانه ای (Grain sorghum) : این نوع باجره بشتر برای تولید دانه کشت میشود، البته بعضی ورایتی های آن به منظور تولید علوفه سبز وسیلونیز استفاده میگردد. بعضی از ورایتی های آن عبارت اند از:

Ø     کفیر (Kafir) : این ورایتی منشه افریقای جنوبی داشته و خوشه های آن استوانه ای شکل ، متراکم و رنگ دانه آن سفید ،صورتی و یا سرخ میباشد. این ورایتی برای تولید دانه وتهیه علوفه کشت میشود.

Ø     هگاری (Hegari) : این ورایتی منشه آن سودان بوده، خوشه تخم مرغی شکل ، دانه های سفید وساقه های فرعی زیادی تولید میکند. برای تولید علوفه بشتر استفاده میگردد.

Ø     میلو (Milo) : منشاء آن شرق افریقا است، خوشه آن داسودار، متراکم  ودانه آن درشت ورنگ سفید ویازرد را دارا میباشد. این ورایتی قد کوتاه بوده وبیشتر بخاطر تولید دانه کشت میشود.

Ø     دورا (Dura) : دورا خوشه های کرکدار وداسو دار دارد. شکل دانه گرد ویا عدسی میباشد. منشاء این ورایتی شمال افریقا میباشد.

Ø     شالو (Shallu) : این ورایتی خوشه های سستی دارد. دانه آن بیضوی شکل بوده وبه رنگ سفید میباشد. این ورایتی بشتر درهند کشت میشود.

Ø     کائولیانک (Kaoliang) : دارای ساقه های باریک وخشک بوده ، دانه های آن کوچک وبه رنگ سفید ویا قهوه ای میباشد. این ورایتی بشتر درچین کشت میشود.

2 – باجره قندی (Sweet Sorghum) : این نوع باجره ساقه آبدار وشیرین دارد وبشتر به منظور تولید سایلج ومایعات قندی کاربرد دارد.

3 – باجره علوفه ای (Grass Sorghum) : جهت تهیه علوفه کشت میشود، سودان گراس (Sudan grass  ) و جانسون گراس (Janson grass) یا قیاق از انواع سورگوم علوفه ای میباشد. این نوع باجره بشتر جهت تهیه علوفه سیلو وچراگاه کاربرد دارد. بقسم وحشی دراکثر جاها سبز میکند وبسیارمقاوم میباشد.

4 – باجره جارویی (Broom Sorghum) : طول خوشه ویا Panicle  آن زیاد بوده وبه طول 30 تا 90 سانتی متر میباشد، برای تولید جارو کشت میگردد.

5 – باجره مومی (Waxy Sorghum) : اندواسپرم این نوع مقدار قابل توجهی موم دارد، که برای تولید جسپ ها بکارمیرود.

   تمام انواع باجره های یاد شده قبل ازتولید گل دارای مقدارماده سمی بنام Dhurrin میباشد که یک گلوکوزید بوده وبه سادگی به پروسیک اسید تبدیل میشودکه دردامها مخصوصاً گاوهای شیری تولید مسمومیت میکند، لذا بهتر است پس از ظهور گل مورد استفاده قرارگیرد ، ویا پس از درو به مدت 24 ساعت درسایه قراگیرد تا پروسیک اسید آن تجزیه وتبخیر گردد تا درصد خطر کاهش یابد.

 

خصوصیات گیاهی باجره

  باجره یک نبات یکساله بوده که مربوط فامیل نباتی poaceae بوده وجنس آن Sorghum میباشد. ساقه باجره از گره ها ومیان گره ها تشکیل گردیده است، از هرگره یک برگ بوجود می آید، تعداد گره ها درانواع مختلف از 7 تا 18 عدد گره میرسد. ارتفاع ساقه از 1 الی 3 متربوده اما دربعضی انواع تا 5 متر هم میرسد. ساقه اکثر انواع باجره نسبت به ساقه جواری باریک بوده ، اما ساقه باجره دانه ای نسبت به ساقه باجره قندی وجارویی ضخیم است. ساقه باجره استاده ، رنگ آن سبز تیره وسطح آن لشم وهمواراست. داخل ساقه جواری میان پر بوده ودارای شیره میباشد. درهربوته باجره درانواع مختلف آن از 1 تا 5 عدد ساقه ویا بشتر ازآن تشکیل میشود.

  برگ بصورت متناوب بالای ساقه قراردارد. برگ باجره نسبت به جواری خورد بوده وریشه آن رشتوی وافشان ونسبت به جواری بشتر است.

  سیستم گلی آن خوشه ای ویا Spike  ودربعضی انواع مرکب ویا Panicle میباشد. گل باجره ازطرف شب ویا صبح ازقسمت بالایی شاخه ها بطرف پایین بازمیشود. برای بازشدن تمام گلهای panicle ویا spike سه الی نه روز ضرورت است. گرده افشانی درباجره خودبخودی صورت میگرد، اما تا 6% گرده افشانی غیرخودی صورت میگرد.

   باجره نبات روزکوتاه بوده وبرای گل کردن خود به روزهای کوتاه وشب های دراز ضرورت دارد، زیرا که گلهای باجره ازطرف شب بازمیشود. تخم باجره دارای رنگهای سفید، تباشیری، زرد ، نصواری ، سرخ وقهوه ای میباشد.

 خصوصیات اکولوژیکی باجره

    باجره برای نموی خود به هوای نسبتاً گرم وخشک ضرورت دارند، بنابراین باید درمناطق کشت شود که هوای آن نسبتاً گرمترباشد. مقاومت باجره درمقابل گرمی بشتر ازجواری است. پایین ترین درجه حرارت برای نموی آن 30 تا 32 درجه سانتی گرید میباشد. اگر درجه حرارت دروقت انکشاف به 15 درجه سانتی گرید پایین آید رشد آن به کندی مواجه میشود. نبات باجره را میتوانیم به ارتفاع 2500 متر ازسطح بحر کشت نمود. نبات باجره درطول فصل نمویی خود به نور زیاد ضرورت دارد.

  خاک های مورد نیاز باجره باید دارای عمق کافی بوده ورطوبت را با اندازه ای کافی درخود ذخیره کرده بتواند. درخاکهای ریگی به علت اینکه زود خشک میگردد برای کشت باجره غیرمناسب است. خاکهای کمی تیزابی نسبت به خاکهای قلوی مناسب تر است. این نبات درمقابل نمکیات خیلی حساس میباشد. بهترین خاک برای کشت باجره PH 6.5 تا 7 میباشد. خاکها باید ازنگاه مواد عضوی غنی باشد.

عملیات زراعتی باجره

آماده کردن زمین : زمین که درآن باجره کشت میشود ، باید کاملاً نرم بوده وبدون گیاه های هرز باشد. گرچه نبات باجره درمقابل کمبود آب مقاومت دارد اما بازهم لازم است جهت ذخیره رطوبت بشتر درتیرماه قلبه گردد. عمق قلبه بهاری نسبت به قلبه تیرمایی کمتر میباشد، یعنی 18 تا 20 سانتی متر.

انتخاب تخم : تمام شرایط که درانتخاب تخم جواری درنظر گرفته میشود ، باید در انتخاب تخم باجره هم درنظر گرفته شود.

وقت کشت : درمناطق معتدل تخم را معمولاً از اوسط بهار الی آخیر بهار کشت میکند. دراین وقت درجه حرارت درخاک به قدرکافی موجود میباشد. برای اینکه ازکشت باجره نتیجه خوب بدست آید، باید آنرا بشکل قطاری کشت نمود. درمناطق که کشت للمی آن امکان پذیر است باید قبل ازاینکه بارانهای بهاری قطع شود درکشت باجره اقدام گردد تا رطوبت لازم برای جوانه زدن موجود باشد.

مقدار تخم ریز: مقدار تخم برای کشت باجره 10 تا 12 کیلوگرام درهکتار است. اما مقدار تخم درشرایط مختلف فرق میکند ، مثلاً مقدار تخم در کشت باجره به مقصد  تولید علوفه 30 کیلوگرام درهکتار میباشد.

عمق کشت : ازآنجایکه باجره دارای دانه های خرد میباشد ف بناءً نباید عمیق کاشته شود. درخاکهای مرطوب به عمق 2.5 سانتی متر و درخاکهای که رطوبت آن کم است به عمق 5 سانتی متر سفارش میگردد.

استعمال کود : ضرورت باجره به مواد غذایی در دوران نمو تقریباً مانند جواری میباشد. درمناطق گرم  ازاستعمال کود حیوانی که باعث بالا رفتن درجه حرارت خاک میگردد باید خود داری شود. اما درمناطق معتدل  مقدار 20 تن پاروی حیوانی درفی هکتار قابل سفارش است. درمناطق گرم بعوض کود حیوانی کودهای معدنی استفاده میشود. برای تولید 5 تن دانه باجره به مقدار 120KG/hec نایتروژن ف  50 kg/hec فاسفورس و 45 kg/hec پوتاشیم استعمال گردد. درمناطق خشک تأثیر کود بالای نبات باجره خیلی ضعیف میباشد، بنابراین لازم است نظر به وضعیت رطوبت خاک استعمال گردد.

آبیاری : باوجود اینکه باجره گیاهی است مقاوم به خشکی وبه علت داشتن دانه های کوچک درزمان جوانه زدن به آب فراوان نیاز دارد ودرشرایط دیم قادربه تولید عملکردهای خوبی است. این گیاه به آبیاری نیز واکنش خوبی نشان میدهد، ازینرو درزراعت دیم آن ، درصورت لزوم از آبیاری تکمیلی و درزراعت آبی از آبیاری کامل استفاده میشود. درحالت کلی اگر زمین درحین کاشت به اندازه کافی رطوبت داشته باشد تا 15 الی 20 روز بعد احتیاج به آبیاری ندارد وبعد از آن بنابرضرورت از 5 تا 8 روز آبیاری تا زمان برداشت احتیاج دارد.

برداشت : زمان ونحوه برداشت جواری بستگی به نوع مصرف آن دارد. اگر جواری جهت تهیه علوفه کشت شود ، پس از ظهور کامل گلها ونطفه بندی دانه ها آنهارا درو و سپس توسط چاپر ویا سوایل خردکن دیگر خرد مینماید. هرقدر دانه ها رسیده تر میشود میزان ماده خشک افزایش ومقدارماده سمی کاهش می یابد.

    اگر جمع آوری به مقصد تولید دانه باشد باید رطوبت دانه بین 18 تا 20 درصد باشد، اما دربعضی اوقات خوشه های باجره زمانی جمع آوری میگردد که رطوبت آن به 14 درصد رسیده باشد.

  برای سایلج نبات باجره را درمرحله شیره جمع آوری میکند، دراین مرحله مقدار زیاد مواد قندی درساقه نبات موجود میباشد.

کشت وپرورش پنبه

  مقدمهPreamble سپاس وشکرگزار خداوند" ج" جهان را که تمام مخلوقات را آفريده ونابودي همه آنها دراختياراوست وبرايم توفيق عنيايت فرموده تاراجع به پنبه که از نباتات صنعتي به شمار رفته ولباس حداکثر انسانها را ازالياف آن بدست آمده حتي المقدور و بااستفاده ازمنابع مختلف موضوعات راجمع آوري وبه رشته تحريردرآورديم. اگرنظري بروضع گذشته وفعلي اقتصادي مملکت انداخته شود ديده مي شود که بنياد اقتصادي افغانستان اساساً بالاي محصولات زراعتي استوار است. رشسته هاي غير زراعتي دربرابر منابع زراعتي ناچيز شمرده مي شود حصهء اعظم صنايع مربوط به توليدات زراعتي است. ازقبيل صنايع گندم ( سيلوها ) پنبه، لبلبو، نيشکر، تيل کشي، پشم، ابريشم، ميوه وغيره برعلاوه ازجمله صنايع که درآينده بوجود خواهد آمد يک حصهء اعظم آنها زراعتي خواهد بود جاي شک نيست که وضع اقتصادي وبالاتروضع تجارت خارجي افغانستان روز به روز درحال انکشاف بوده ودر پرتو آن توسعه مزيدي صنايع متصور است. نباتات صنعتي درظرف چندسال اخير درکشور ما بطور قابل ملاحظه از جهت اقتصادي کسب اهميت نموده بطور يکه طبق آمارهاي موجوده قسمت هاي الياف پنبه درظرف همين چند سال اخيرفوق العاده دربازار بلند رفته وهمچنان مي توان گفت که مصرف روغن آن نيز روز افزون است. گرچه درمقابل روغن هايکه ازنباتات تيلي مانند آفتاب پرست، کنجد، بادام زميني، زغير، کتان، شاهدانه بدست ميآيد فوق العاده مؤثر وداراي انرژي وکيفيت بلند غذائي مياشد زراعت درممالک روبه انکشا ف مانند افغانستان که منابع صنعتي کمترحائيزاهميت است. زيرا دراين قبل کشورها زراعت نه تنها متضمين تکافوي مواد ارتزاقي نفوس شمرده مي شود بلکه وظائف سنگين تري را به عهده دارند وآن عبارت ازتکافوي تمام مايحتياج مواد خارجي ايکه براي انکشاف صنايع، مواصلات واقتصادي مملکت مورد ضرورت واقع ميشود. چنانچه زراعت ومالاداري افغانستان موجوده مملکت را ازقبيل، پنبه، لبلبو، موادش شحمي، نيشکر، پشم، وغيره تهيه کنند وازطرف ديگرچون زراعت يگانه منبع اسعاري مملکت صادرات مواد زراعتي مي باشد. پس بايد محصولات زراعتي زياد تر توليد گردد که تابتوان مواد خارجي که مورد ضرورت صنايع، مواصيلات وغيره احتياجات مملکت را پوره نمايد بدين وسيله انکشاف اقتصادي واجتماعي افغانستان امکان پذير گردد(9) از وارد شدن روغن هاي بي کيفيت جلو گيري نمايد اين کارزماني امکان پذير است که ما بتوانيم سطح کشت پنبه را افزايش بخشيم تاریخچه پيدايش پنبه History of cotton گرچه تاريخچه دقيق پيدايش پنبه دراختيار ما نبوده ولي نظريات وجود دارد که پنبه قرنها قبل به مقصد استفاده ازالياف آن به هدف پوشانيدن بدن انسانها بحيث لباس به کار برده شده  ويکي ازاحتياجات اول بشري را مرفوع نموده است. پارچه هاي نخي که درمصر کشف شده ودورهء مدنيت ماقبل تاريخ مصر يان را وانمود ميسازد. پنبه درهندوستان سه هزارسال قبل ازميلاد به اين طرف ندا گرديده وحدود 800 سال  قبل دستگاه هاي نساجي پنبه دراين کشور وجود داشته است ودرجود سند بقاياي تکه نخي ازاثر کاوش ها بدست آمده که پنج هزازسال قبل ازامروز را نشان ميدهد. درقرن سوم ميلادي زمانيکه لشکر ا سکندر کبير درقاره آسيا فتوحات  داشتند نمونه هاي پارچه نخي را در هندوستان مشاهده کردند وتوسط آنان اولين بارپنبه از هندوستان به سواحل شرقي مديترانه انتقال گرد يده است وبعداً به برخي ازممالک اروپائي نشست نموده است. پنبه درزمان قديم قبل ازکشف امريکأ درمکسيکو، برازيل وپيرو بحيث مواد خام تکه ها نخي استفاده شده است. دروطن عيزيز با افغانستان نيز از زمانهائي بسيار قديم مردم با پنبه آشنائي داشته وبراي تهيه لباس وسائير ضروريات خويش از آن استفاده مي نمودند ودرصفحات شمال کشور مردم بادستگاه هاي ودستي به نخبافي وبافت انواع کرباس وکشميره، لنگي وچپن بلديت داشتند وهنوزهم دربرخي ازمحلات ازچنين شيوه ها  استفاده مينمايند. کشور ماقبل از( 80- 70 ) سال زرع پنبه بکلي ابتدائي وبدوي وجود داشته وازانواع کوکله وجک سياه استفاده مي نمود ند وبراي رفع احتياجات اوليه خود ميپرد اختند بعد ازسال 1300 مردم به اهميت اقتصادي واجتماعي پي برده ويک نوع بهتر پنبه دانه بذری را ازتاشکند به افغانستان انتقال وبه زرع آن اقدام نمودند، آهسته آهسته درکشف وپرورش پنبه مهارت کسب نموده وحاصل پنبه سال به سال ازدياد يافته وشکل تجارتي را بخود گرفته است. ودرهمين سال ماشين هاي جن وپرس وسورتبندي دستي پنبه ازتاشکند وارد کشور گرد يده وبعداً مردم  ودهقانان کشور بخصوص دهقانان ويالايت بلخ بيشتر به کشت وتوليد آن واکنون بيش از دوازده ولايت کشور ( کندز، تخار، بغلان، سمنگان، بلخ، جوزجان، فارياب، هرات، بادغيس، هلمند، کندهار، وفراه وغيره ) صورت ميگرد. ساحه بذر پنبه دراين ولايت متفاوت است وبه چهار خوزه ( سپين زر، بلخ، بست، وهرات، ) تقسيم گرديده است درسالهائي قبل ازانقلاب نور% 75 فيصد پنبه کشور درحوزه سپين زرتوليد ميگرديد. قبلاً درسال1354 سالانه درحدود ( 163 ) هزار تن پنبه دانه دار ازساحه ( 112 ) هزار هکتار زمين بدست آمده بود که درمصارف داخلي وصنايع فابريکات نساجي ازآن استفاده بعمل مي آيد و قسمتي ازآن به خارج ازکشور صادرميگرديد. درسال1333 يک نوع پنبه بنام اکالا 144 – امريکائي درصفحات شمال کشور( بغلان، کندز، تخار ) ترويج گرديد. درسال 1339 نوع اکالا- 44 بخاطر تعويض اکالاسي 17- 15 به بلخ جوزجان فرستاده شد. درسال 1343 نوع اکالا- 44 درپروژه وادي هلمند ترويج گرديد درسال 1345 نسبت مخلوط شدن تخمهائي اکالا – 44 روسي 17- 15 نوع جديد اکالا 4- 42 ازمنابع خارجي وارد وبدسترس دهاقين پنبه کار ولايت تخار، کندز، بغلان گذاشته شد. درسال 1344 انواع پنبه روسي ( 5900) درکندزطوري امتحاني توزيع شد. درسال 1350 نوع اکالا 4- 42 درولايت بلخ، جوزجان، فارياب، سمنگان ونوع جديد اکالاسي 17- 15 درحوزه سپن زرجديداً وارد وتوزيع گرديد ودرسال 1353 قسمت اعظم ساحه سپين  زر باتخم جديد اکالاسي 17- 15 احتواگرديده. ( 7 )       تعريف پنبه Definition of cotton پنبه عبارت ازنباتي است که درنواحي گر مسير بخوبي عمل ميکند در نواحي معتدل حاصل آن متوسط وتاب مقاومت سه مانها بهاري را ندارد. باران زياد وبي موقع هم برمحصول صدمه وارد ميسازد. ( 8 ) انواع که تحت کشت مي آيند عبارتنداز 1 – Gossypium hirsutum :- پنبه دانه است که ازمکسکووامريکائي مرکزي انتشارآن صورت گرفته است. 2- Gossypium barbadensc نوع پنبه دانه است که محل بيولوژيکي اصلي آن مصرميباشد. سه نوع متباقي آن که عبارت از Gossypium herhaceum ،  arhareum     Gossypium   Tricuspidatum Gosypium ميباشد که کشت آنها چندان معمول نيست.( 6) انواع پنبه دنياي قديم:- کلئيه ولاتي هاي دنيا به يکي ازدونوع  Gossypium herhaceum ،  arbora  Gossypium ميباشند. هردو نوع داراي ژنوم مي باشند نوع وحشي که ازنظر سايتو جنتکي داراي نزديکترين قرابت به نوع  زراعتي است. نوع – Gossypium ammalum  مي باشد. اين نوع داراي ژنوم ميباشد ودرافريقاپيد ا مي شود درافريقاي جنوبي يک نوع وحشي بنام Gossypium herbaceum ver aafrican مي باشد وجود دارد که داراي دونوع فايبراست. برايش برعلاوه مويک ( کرک ) هاي کوتاه که مخصوص انواع وحشي اند مويک هاي طويل تري نيز وجود دارد که گرچه اين لويک ها چنين ميباشد وبه ساده گي ازپوست تخم جدا نمي شوند ولي اعتقاد براين است که اين نوع حد وسط بين احداد وحشي که داراي ژنوم B  ونوع  Gossypium herbaceum  که نزديک ترين نوع اهلي به آن وداراي ژنوم A  است ميباشد متعاقباً برخي تغييرات جنيتکي ازنوع Gossypium herbaceum نوع زراعتي ديگري به نام Gossypium adboreum  به وجود آمد. هندوستان توليد کننده عمده پنبه دردنيا قديم بوده است ازآن جا دونوع پنبه ازطريق راههاي تجارتي که ازطريق اوقيانوس هند نشعب مي شوند پراگنده شده وازيک طرف به کشور هاي خاور ميانه وازطرف شمال ازطريق افريقأ به مصر وازطرف ديگر به کشورهاي مد يترانه انتقال داده شده اند.(1)   انواع پنبه دردنياي جديدKinds of cotton in the contemporary world کليه ورايتي هاي موجود ازدنياي جديد متعلق به نوع Gossypium hirsutum  ميباشند هردونوع تترايپلوئيد هستند وداراي ژنوم A  ، D مي باشند. ژنوم A  ازيکي ازاجداد پنبه ازدنيا قديم وژنوم D  ازانواع موجوده دردنياي جديد مشتق شده اند. درمورد چگونگي ارتباط دوژنوم ازدنياي قديم وجديد تعداد فرضيه هاي وجود دارد که يکي ازآنها براساس فرضيه Viger است قبلاً تذکررفته است. فرضيه ديگر حاکي از آن است که ازدورهء ماقبل تاريخ يکي ازتيپ هاي پنبه زراعتي دنياي قديم ازطريق اوقيانوس کبير انتقال داده شده ودرکشور پيرو که محيط مناسب باري کشت آن بوده بانوع Gossypium raimendil  بطور طبيعي تلاقي حاصل کرده است وپس ازآن بطور اتفاقي کروموزوم هاي آن دوبرابر شده ونوع تتراپلوئيد جديدي حاصل شده است پنبه هاي متعلق به نوع Gossypium barbadence  مي باشد. احتمالاً ازيک پنبه دائمي که بومي کشور پيراست وتانکويس ناميده ميشوند مشتق شده اند اين ورايتي درامريکا وارد گرديده وازاین طريق نوعي پنبه يکساله بوجود آمده که بنام  Sea Tsland معروف است وداراي طويل ترين الياف بين تمام ارقام زراعتي پنبه ميباشد. تمام پنبه ميباشد. تمام پنبه هاي زراعتي متعلق به يکي ازچهارنوع ذيل ميباشد. دونوع دپيلوئيد  G.arhereum. G. herbaceum ازدنياي قديم ودونوع تترپيلوئيد G. ossypium hirstum  . Gossypium harbadens. ازدنياي جديد وازکشور هاي آسيائي منجمله افغانستان ورايتي هاي انواع پنبه دنياي جديد کاملاً جايگزين ورايتي دنياي قديم که بیشتر جهت کشت استفاده ميگردد. ( 9 )   اهميت اقتصادي پنبه   Economical importance of cotton پنبه يکي از نباتات مهم ميباشد وازجمله نباتات چندين ساله مي باشد ولي دراکثر مناطق دنيا منحيث نبات يکساله ازآن استفاده بعمل ميآيد. پنبه دربشتر ازشصت مملکت جهان کشت ميگردد وساحهء  مجموعي کشت آن به سي وپنج مليون هکتار زمين رزاعتي به سطح جهان ميباشد. ازمالوچ پنبه درنساجي استفاده ميگردد. درپنبه دانه آن تقريباً % 27 – 20 روغن وجود داشته که امروزدر کشور مناطق جهان باالخصوص دراکثر نقاط افغانستان درخوراکه باب از آن استفاده مينمايند. کنجارهء که ازپنبه دانه بخاطر جيره حيوانات بدست ميآورند درحدود % 40 پروتين را دارا ميباشد. برعلاوه بدست آوردن روغن ازآن صابون، گلسرين وگريس استحصال مينمايند.درصنعت کاغذ سازي نيز ازپنبه استفاده که ازتمام اجزاي پنبه استفاده اعظمي صورت گرفته هيچ يک از اجزائي پنبه بدون استفاده نمي ماند. همچنان بايد گفت که پنبه دراکثرممالک جهان قلم مهم صادراتي را تشکيل ميدهد.( 11 ) زرع وتوليد پنبه نه تنها ازنگاه تقويه سکتور خصوص واقتصادي کشورها مهم ميباشد بلکه درتوليد، پروسس وصنعت سبب جلب قواي زيادي بشري نيز گرديده است  خصوصاً درممالک عقب مانده وروبه انکشاف که آنها ساينس وتکنالوژي پيشرفت زياد نکرده وماشين آلات زراعتي مروج نميباشد. نباتات صنعتي ازجمله پنبه دراستوار نگهداشتن ستون اقتصادي کشورهاي توليد کننده آن اهميت بسزاي دارد وازاين رهگذر دررشد وانکشا ف اقتصادي کشورما نيز رول بس ارزندهء را بازي ميکند. پنبه منحيث محصول مهم رزاعتي بالاي حيات بشرتأثير قوق العاده داشته وبرعلاوه ضروريات اوليهء آنها. مواد خام غرض توليد الياف دررفع احتياجات اقتصادي ايشان نيز از ارزش خاصي برخور دار است. پنبه باداشتن اوصاف خارق العاده خويش بالاي محصولات نساجي والياف مصنوعي مرغوبيت صنايع نساجي پيشرفته اهميت خود را حفظ نموده است. درکشور عزيز ما افغانستان پنبه يکي ازمحصولات مهم رزاعتي بوده که براي بدست آوردن اسعارخارجي  بعد از ميوه جات جهان کشت پنبه درافغانستان کم بوده که علت اساسي آن را عدم موجوديت تکنالوژي عصري تشکيل ميدهد درافغانستان اززمان هاي خيلي قديم زرع دوقسم پنبه مروج بوده که حاصل آن احتياجات وضروريات داخلي را مرفوع ميساخت وعبارت اند از: 1 – قسم کوکله                 2- قسم چگيت اقسام فوق الذکر درصفحات شمال، وشمال الشرق، ولايت پروان، سمت مشرقي فراه وساحات پنبه کار ديگر کشور ما زرع ميگردد. محصولات پنبه درحيات اقتصادي واجتماعي بشري رول عمده وارزش مندي داشته وازبخش هاي مختلف پنبه وبته آن استفاده متعدد صورت ميگرد.( 10)   محصولات که ازپنبه بدست ميآيد قرارذيل است Products which are obtained from cotton are as follow  f الف – الياف ب- پوستک ج – لنتر د- پنبه دانه هـ - روغن و- کنجاره ز- صابون قراراحصائيه دست داشته بيش از %  58  رشته هاي مورد نياز بشريت ازپنبه بدست ميآيد ومحصولات پنبه درصنعت امروزي به اشکال مختلف مورد استعمال قرار دارد وازالياف آن درساختن منسوجات وغيره فراورد هاي صنعتي کار گرفته مي شود واگر با الياف مصنوعي مخلوط شود ازآن الياف نفيس ومرغوب بدست ميآيد. ازپنبه دانه " چگت " روغن ( مواد خام، صابون، سازي، تيزاب شحمي وگلسرين ) وغيره ساخته شده وبقاياي آن بنام کنجاره که باداشتن پروتين زياد بهترين مواد خوراکه حيوانات بشمار ميرود وهچنان ازپوستک آن نيز به مقصد خوراکه حيواني، کود، درصنعت رابر سازي وپلاستيک مصنوعي استعمال ميشود. لنترکه بعد از مالوچ پنبه فايبرهاي کوچک که بروي " چکت " باقي ميماند براي پرکاري فرينچرها ، بالشت بکار رفته ودرصنعت کاغذ سازي ، عکاسي         ( ايکسي ريز ) وتهيه مواد سلولوزي استفاده ميگردد واهميت اقتصادي پنبه ميتوان گفت که اضافه از300 نوع محصولات صنعتي از پنبه بميان آمده ومورد استفاده انسانها قرار ميگرد واضافه از %  40  توليد الياف پنبه درخدمت بشرقرار دارد.(6) الياف ( نخ ) پنبه داراي خصوصيات انحصاري است وهيچ ماده مصنوعي ديگري تمامي اين خصوصيات را بطور يکجاندارند. قابليت شستشودوام، استحکام ( هنگام ) خشک وتربودن ) قابليت هدايت بخارآب ، دوام کمياوي نرمي قابليت  انعطاف وسهولت آب رفتن ازخاصيت خوب پنبه ميباشد. توليد الياف تا اواخر قرن 19 تنها به هدف توليد پنبه محسوب مي شد ودانه آنرا محصول زائيده محسوب ميمنودند تا اينکه پيدايش روشهاي اقتصادي استخراج روغن به مصرف پنبه دانه به عنوان يک دانه روغن مورد کشت وکار ميگرد. همچنان قابل ياد آوري است که ازپوست دانه ها پنبه درتهيه ايتايل الکول وتيايل الکول درطبابت بطور وسيع بکار ميرود بدست ميايد. قابل تذکراست که ازساقه هاي اين نبات آئينه هاي زيبا ومستحکم، دستکش هاي ضد حریق وغیره وسایل ضروری به دست میاید (4)     خصوصيات بيولوژيکي Biological characteristics دوران حيات نبات پنبه 145- 135 روز را دربر ميگرد. اين نبات حرارت ونور را بسيار مي پسندد. براي رشد ابتدائي خود کمتر از 15- 14 درجه نباشد ضرورت دارد. به درجه حرارت  25- 20 رشد آن سريع مي شود بايد گفت که حتي 5،. براي رشد آن نامساعد است به اساس بلند رفتن درجه حرارت تقريباً تا 30 درجه سانتي گراد  مراحل جداگانه نبات خيلي سريع ميگردد. نبات پنبه يک نبات روز کوتاه بوده وانواع ديررس وزود رس آن درمقابل طول روز حساسيت يکسان نشان نميدهد روزهاي طويل براي انواع ديررس مناسب نميباشد اما انکشاف يکعده از انواع زدو رس را تا اندازه اي ناچيز به تعويض مي اندازد – تشکيل نود Node هاي توليد کننده ميوه ميباشد که درآنها پندک هاي گل  وشگوفه رشد ميآبد به هر اندازه که نوده هاي تشکيل دهنده ميوه وقت تربيه بوجود آيد به همان اندازه انکشاف شگوفه ها درآن به سرعت آغاز ميگردد. گل نبات پنبه به رنگ هاي مختلفي چون سرخ، زرد وسفيد بوده داراي گلبرگ  (  Corolla ) بوده وتعداد گلبرگهاي آن متفاوت است. ( 11 )   ساحه انتشارپنبه :  Dissemination range of cotton طوريکه قبلاً متذکر شديم مجموعي کشت اين نبات در دنيابيش از سي وپنج هکتار زمين وانمود کرده است ( 1980 )   ممالک ذيل دردنيا پيشقدم ترين ممالک درکشت پنبه ميباشد.   شماره       نام  مملکت             ساحه به مليون هکتار 1       هندوستان              هشت مليون هکتار 2        ايالات متحده امريکا              هفت مليون هکتار 3         چين              شش مليون هکتار 4        برازيل              سه مليون هکتار 5       پاکستان          يک ونيم مليون هکتار 6      ارجنتاين             نيم مليون هکتار 7       مکسيکو             ششصد هزار هکتار 8       مصر              هشتصد هزارهکتار 9      اتحاد شوري سابق               دونيم مليون هکتار   حاصل پنبه در دنيا چهار صد تا چهار صدو پنجاه کيلو گرام درفي هکتار را بطور اوسط وانمود شده است وهمچنان بايد گفت که در ممالک مختلف پنبه کار دنيا به اندازه هاي مختلف مالوچ ازپنبه بدست ميآيد. ( 11 )   آماده ساختن بستربذر Providing the circumstance of cultivation هدف از آماده ساختن زمين براي کشت اينست که يک محيط مساعد ومناسب براي نش ونمو وجوانه زدن تخم پنبه دانه که کشت ميگردد محيأ گردد که درآن مقدار کافي رطوبت، حرارت، هوا ونرمي خاک درآن موجود باشد آماده ساختن زمين درهمه جايکسان نبوده وبه شرايط اقلمي ومحيطي خاک ومنطقه مربوط است. عرصه زمين پنبه قلبه هاي تيره ماهي ياخزاني و بهاري به وقت وزمان آن طور خاک وعاري از کلوخ باشد ضرورت دارد. بايد گفت که قلبه هاي وطني ومحلي زمين را 4- 10 متر وآنهم به شکل خطي شخم ميزند که براي رشه هاي عميق پنبه يک عمق مناسب نيست. البته استفاده ازتراکتور وماشين آلات زراعتي ازيک طرف زمين را عميق قلبه نموده وازجانب هم با چپه نمودن طبقهء روي خاک درتقويه زمين ازلحاظ مواد غذائي مساعدت مينمايد وهمچنان از ضياع وقت جلوگيري مينمايد. بصورت غيرمستقيم گياه هرزه را کنترول وبه حفظ زطوبت خاک کمک مينمايد (1) براي کشت پنبه زمين قوي وقابل نفوذ را بايد انتخاب نمود. زمين هاي ( رسي وشني ) ورسي که مخلوط از مواد آهکي را داراي باشند مناسب است. براي تهيه زمين درخزان بايد به عمق cm 20 زمين را شخم زده به حال خود باقي بگذارند تا دراثر سرماي وپخبندان زمين پوک شود بعداً دربهار 8- 10 روز قبل از بذر قلبه ديگري ار به عمق 15- 20 سانتي متر نيز نند ويا ماله زمين را صاف وهموار وعلفهائي موجود در خاک را جمع آوري وزمين را به کردهاي مناسبي که طرز آبگري آن يکسان باشد بوسيله پشته ها تقسيم نموده وبراي بذرکاري آماده مينمايند وکود را موقع شخم خزاني يازمستاني بايد به زمين داده باشند ولي کشت بدون کود فعلاً معمول ميباشد. ( 3)                                 طرق بذر Methods of cultivation عوامل ديگري که بالاي توليد پنبه اثر مثبت ويامنفي بجا ميگذارد همانا طريقهء فني کشت پنبه است. درممالک متمدن پنبه توسط وسايل ووسائط چون ماشين آلات زراعتي به فاصله هاي معين بصورت قطارهاي ثابت بذر مي شود که درآن تمام شرائط جوانه زدن ونموئي پنبه درنظر گرفته ميشود. پنبه نبايد دريک زمين دوسال متوالي کشت شوند. زمين که بواسط نوع کشت قبلاً بآن خاکستر داده باشد براي کشت پنبه بسيار مناسب است.(4)                                               طريقه کشت پنبه برسه قسم است 1-   دست پاش 2-   روي خط 3-   پشته اي کشت پنبه تقسيم قطار صور ت ميگيرد البته درپشته ها معمولاً به طرف جنوب پشته بذر ميگردد تا از حد اعظمي گرمي آفتاب استفاده نموده وجوانه زدن تخم را تشويق نمايد مگر دهاقين بعضي اوقات به هردو سمت پشته پنبه را بذر مينايد تخم بايد عمق 5- 2 سانتي متر بذر گردد. گرچه پنبه مي تواند ازعمق Cm 2- 10 هم برآيد مگر برآمدن آن از زمين به تعويض افتاده که قدرت زنده ماندن نبات کم ونبات ضعيف به بار ميايد. کشت فني پنبه ازجمله عوامل مهم است که درعمليات زراعتي به حساب آمده ودر برداشت حاصل وافر بسا مهم وارزنده دارد پنبه را ميتوان بادست ويا با ماشين بذر نمود اگر توسط دست بذر ميگردد بايد 3 تخم درفي چوک انداخته شود بعضي دهاقين صرف 2 تخم درفي چوک مي اندازد با آنهم حاصل خوب بدست ميآورند واگر توسط ماشين تخم پاش که بنام   Mechanical  Seeder – singlegrain  ياد ميشود بذر گردد صرف يک تخم دريک چوچک بايد بذر گردد بعداز گذاشتن تخم درزمين خاک بالاي تخم را پوشانيده فشار وارد گردد که دراين طرئيقه تمام جوانب وشرائط نموئي تخم مدنظر گرفته مي شود ( 3 )   تاريخ بذر Date of cultivation وقت بذر با در نظرداشت شرائيط مختلف اقلمي درشمال وجنوب افغانستان فرق مينمايد بصورت عموم وقت بذر درشمال وغرب کشور از 15 حمل الي 15 ثور ميباشد وبراي انواع زود رس ازدهم جوزا تا دهم سرطان ميباشد اما اين نبات را هنگامي کشت ميکنند که درجه متوسط حرارت شبانه روزي هوا به حد اقل cgrad 15 سانتي گراد رسيده ونيز خطر يخ بندان شدن بهار کاملاً رفع شده باشد به اساسي تجارت تحقيقاتي مي توان گفت که وقت مناسب کشت پنبه در ولايت تخار کندز وهرات از20 حمل الي 20 ثور ودر ولايت بلخ وهلمند از 15 حمل الي 15 ثور خواهد بود. پنبه بهتر وقتي بدست ميآيد که کشت پنبه طول نکشيده ودرظرف 10 الي 15 روز تمام شود. درغير آن کشت پنبه پس افتيده و ناغگي در مزرعه بوجود آمده وهم کرم هاي قطع کننده درمزرعه پيدا شده وبه قطع جوانه هاي بته پنبه ميپردازند. همچنان ازرسيدن پنبه وجمع آوري حاصل به تعويض افتيده وکوکله هاي نارسيده را درآخر فصل نموي سرمازده ومتضرر ميسازند. دراين صور ت نبات پنبه ازکود کمياوي، آب ومواد غذائي بدرستي استفاده کرده نتوانسته ودر نتيجه باعث کاهش حاصلات پنبه مي گردد.(2)   عمق بذر  Depth of cultivation عمق بذريکي ازعوامل مهم کشت وتوليد پنبه بشمار ميرود هنگام بذرنمودن تخم بايد به عمق معين کشت که تا بصورت درست تمام تخمها جوانه زده وسراز خاک بيرون بيآورد. تخم مورد کاشت بايد به عمق  cm 5- 2 بذر گردد. گرچه پنبه مي تواند ازعمق  Cm 20- 10 هم برآيد مگر برآمدن آن از زمين به تعويق افتیده که درنتيجه قدرت زنده ماندن نبات کم بوده وهم چنان نبات ضعيف بارميآيد. خلاصه اينکه تخم به اندازه هاي يا به عمق مساوي بذر نگردد ازيکطرف باعث ضايعات تخم گرديده وازطرف ديگر باعث مصارف مالي دهاقين وصنايع شدن وقت وصدر زمين ميگردد.( 12 ) درصورت که تعداد نبات درفي جريب زمين از 20000 – 10000 چقرک تجاوزننمايد حاصل فوق العاده خوب ازآن متصور است. اگرتخم براي جويه  ها Cm 75 وفاصله بين دونبات از Cm 30- 25 باشد تعداد چقرک درفي جريب 10000 خواهد بود. فاصله بين قطار دراين نبات از  Cm 30- 10 مشخص شده است قابل تذکر است که نورم کشت نظربه کشت فاصله بين قطار ونبات فرق ميکند از 35- 40 و 80- 70 کيلوگرام دريک هکتار زمين تعين گرديده است.(12)   آبياري Irrigation آبياري نيز ازفکتور هاي مهم در ازدياد حاصل ميباشد وبدون آبياري از کشت پنبه حاصل توقع برده نميشود لذا تنظيم ومقدار دفعات آبياري در مزرعه پنبه اهميت حياتي دارد. آبياري بادر نظر داشت شرائيط اقلمي محيطي تجهزات درخاک هاي مختلف فرق ميکند نظريه تجارب تحقيقات که صورت گرفته ازدياد دفعات آبياري بوقفه هاي کوتاه ترنتيجه بهتر ميدهد. ( 12 )                                                نورم آبياري پنبه   شماره  ساختمان   ميخانيکي خاک  نورم آبياري به متر مکعب درهکتار     تامرحله    گل گذاري       مرحله گل گذاري درجريان پختگي   1   2   3       نرم   متوسط   سخت   700   800   900   750   900   1000   650   750   850   پنبه مي تواند درهرگونه خاک رشد ونمو کند وقابل زرع باشد اما به جز از خاک هايکه 9- 7.8 = Ph  باشد شرائيط اساسي رشد ونموئي نبات مربوط به نورم آب حرارت وعناصر مواد غذائي ميباشد. اين نبات مانند ديگر نباتات به مواد غذائي نياز دارد. ضرورت آن درمقابل آب الي بميان آمدن ميوه افزايش ميآيد وبعداً کم ميگردد. مثلاً درجريان مرحله توتاتيکي تقاضاي آن به آب در 24 ساعت تقريباً  3    mm 40- 35 دريک هکتار ميباشد. درمرحله گل گذاري تشکيل ميوه ضرورت رژيم آبي اضافه گرديده ودريک شبانه روز درحدود 3  m 60 الي  3   m 90 ملي متر مکعب دريک هکتار ميباشد ريشه نبات پنبه تا 2 متر به زمين فروميرود. نبايد فراموش کردکه: اولين آبياري پنبه بهتراست قبل ازکاشت انجام بايد وخاک را تاعمق حداقل يک متر به حدظرفيت مزرعه ميرسانند ممکن است که آبياري سبک ديگري براي سبز شدن تخم ضرورت داشته باشد. آبياري بعدي را هنگامي انجام متري مصرف شده باشد. آبياري بعدي را تامرحله تشکيل سريع جوانه هاي گل هنگامي انجام ميدهد که 50 الي % 60 رطوبت قابل استفاده تا عمق ريشه مصرف شده باشد. حساس ترين ازبازشدن اولين غوزه نبات آخرين آبياري را انجام ميدهند. دراين جاقابل ياد آوري ميداريم که جريان حيات نبات را ازروي فازها مشخص ساخته وآنرا بيان کرد.    فاصله ميان فازها Distance among phases 1-   بذر- مرحله سه بزرگ – 15- 10 روز 2-   مرحله سه برگ – رشد بوتانيکي 35- 25 روز 3-   رشد توتانيکي- مرحله گل گذاري – 30- 25 روز 4-   مرحله گل گذاري پختگي- 65 – 50 روز درهمين حدود تعين شده است. ازتحرير فاصله ميان فازها اين نبات به آساني درميآبيم که آساني ترين ومبرم ترين زمان آبياري مراحل بذر- مرحله سه برگ رشد بوتانيکي ومرحله گل گذاري نبات است که بيشتر به هر وقت ديگر دراين زمان به آب بشيتر نياز دارد که نميتوان آن را فراموش کرد. درصورت موافق شدن به شرائيط فوق به يقين که که حاصلات بيشتر وبهتر بدست خواهم آورد.(2)   استعمال کود Fertilizer use هدف ازاستعمال کود کمياوي رسانيدن مواد غذائي کافي براي بته نبات پنبه ميباشد که هنگام ضرورت بايد به مزرعه پنبه علاوه شود زيرا با سرعت مراحل مختلف نموئي پنبه جذب مواد غذائي نيز سرعت ميآبد گفته مي شود که در75 روز اول مرحله نموئي پنبه % 66 نايتروجن را اخذ ودر 50 روز بعدي مرحله نمو %  18 آنرا جذب ميکند بدين ترتيب % 85 نايتروجن مورد ضرورت پنبه الي بازشدنت اولين غوزه ها ومتباقي آن درمر احل بعدي جذب واستفاده مي شود براي بدست آوردن هرتن پنبه  Kg 60 کيلوگرام کوديوريا 40 – 35 کيلوگرام کود فاسفورس دار Kg 60 کيلوگرام کود پتاشيم دار استفاده گردد. پنبه از زرع  نبات الي اخير حيات خود مواد غذائي را اززمين جذب ميکند هفتاد فيصد کود کمياوي همراه با کشت استعمال ميکنند باقي مانده آن را در دو مرحله يعني درمرحله 3-2 برگ ومرحله گل گذاري استعمال ميگردد کودهاي فاسفورس وپتاشيم ونيز حدود ثلث کود يوريا  را قبل ازکاشت به زمين ميدهد وباقي مانده درمراحل مختلف 2 تا 3 ماه ديگر استعمال ميگردد.     نورم استعمال کود پتاشیم دار در پنبه                  Use norm in cotton    Potassium fertilizer خاک هاي که داراي پتاشيم ميباشد استعمال کود پتاشيم دار به کيلوگرام دريک هکتتار درحاصلات پيشبيني شده 900 الي 600 کيلوگرام درهکتار 900 کيلوگرام دريک هکتار خاک هاي که پتاشيم شان زياد پائين است Kg/hec   100 Kg / hec  120 خاک هايکه پتاشيم شان پائين است Kg/ hec    80 Kg / hec   100   خاک هايکه پتاشيم شان متوسط است Kg / hec   60 Kg / hec 80 خاک هايکه پتاشيم شان خوب است Kg / hec   40 Kg / hec  80 خاکهايکه پتاشيم شان بالااست             0     ازجدول ذيل دانسته مي شود که مقدار استعمال کود پتاشيم دار درخاک که پتاشيم شان زياد باشد کمتر مورد استفاده قرار ميگرد ودر خاک هايکه پتاشيم شان کمترباشد برعکس استعمال کود پتاشيم دار درآن ها بالا تراست. ضرورت استعمال کود درزمين نظر به نوع پنبه، نوع خاک، حاصلخيزي خاک،  نوع نبات که قبلاً درزمين بذرشده استعمال کود سبز وکود هايکه ازتجزيه مواد عضوي بدس آمده اند وغيره فرق ميکند. بصورت عموم يک مزرعه خوب مقدار 50 کيلوگرام کود داي امونيم فاسفيت  ( DAP ) 60 کيلوگرام يوريا درفي جريب ضرورت دارد. کود داي امونيم فاسفيت دروقت آماده کردن زمين قبل از بذر درزمين استعمال ميگردد کود يوريا به سه قسمت مساوي تقسيم ميگردد. جمع آوري ياچيدن پنبهCollecting of cotton موقع جمع آوري پنبه وقتي است که درانواع پنبه خارجي غوزه خشک ومالوچ  از کوکله خارج شده باشد. پنبه در يک مدت معين پنبه نميشود.  پختگي پنبه مدت دو ماه را در برميگيرد (الي بميان آمدن يخ بندي ادامه پيدا ميکند ) به همين خاطر است که جمع آوري آن چندين با صورت ميگيرد. جمع آوري پنبه بدو صورت ميگيرد. 1-جمع اوري ميکانيزه وي يا توسط ماشين 2- جمع آوري توسط نيروي کارگري( دستي) 1- جمع آوري ميکانيزه وي با دو نوع دستگاه بنام هاي غوزه چينstripper  وپنبه چين cotton picker امکان پزير است. دستگاه هاي معاصر با وجود که ميکانيزه شده ميباشد با آنهم بصورت مکمل ودقيق نميتواند پنبه را جمع آوري نمايد بخاطر که بته هاي پنبه برگ هاي زياد داشته وباعث عدم جمع آور ي درست آن ميگردد وهمچنان غوزه ها براي يک مدت معين باز نميشوند.بناء بخاطر که برگ هاي آن را دور کرده باشيم از ادويه هاي کيمياوي بنام مگنيزيم کلورايد ياد ميشود استعمال مينمائيم البته اين ادويه ها توسط طياره هاي زراعتي وورتلوت هاي مخصوص وهمچنان از طريق ماشين هاي مخصوص دوا پاشي مي گردد. بايد خاطرنشان ساخت که  Dose ويا مقدار مکنيزيم کلورايد 12- 8 کليلوگرام بعضاً 15- 13 کيلوگرام دريک هکتاردرنظرگرفته شده است. بعد از اينکه جمع آوري شد غوزه هاي پنبه از نبات هرزه توسط ماشين هاي مخصوص جدامي گردد. جمع آوري اول توسط ماشين يعني دستگاه زماني صورت ميگرد که 60- 50 فيصد تمام غوزه ها به مرحله پختگي رسيده باشد جمع آوري مي شوند مرحله دوم جمع آوري توسط دستگاه زماني آغاز ميگردد که %  30- 20 غوزه ها باز شده باشد انجام مي پذيرد ودرمرحله سوم جمع آوري توسط دستگاه تمام غوزه هاي باقي مانده جمع آوري ميگردد.(4)   2- جمع آوري توسط نيروي کار گري ( دستي ):- طرئيقه اي دوم که توسط نيروري کار گري ( دستي ) صورت ميگرد چهار مرحله را دربرميگرد مرحله اول وقتي صورت ميگرد که حد اقل دريک نبات 4- 3 غوزه بصورت خوب باز شده باشد. جمع آوري دوم وقتي شروع ميشود که اکثريت غوزه ها باز شده باشد وباختم جمع آوري اول جمع آوري دوم شروع مي شود. مرحله سوم زماني شروع ميشود که تمام غوزه ها باز شده باشد انجام مي يابد والآخره درمرحله چهار باقي تمام غوزه ها وبوته ها جمع آوري ميگردد. پنبه را بايد بشکل پاک جمع آوري نموده واز مخلوط کردن آن با خاک خود داري گردد عمل عمل جمع آوري هم ندريجي انجام شود وچون اول مرغوب تر ازسائير جين ها ميباشد نبايد آنرا باسائير جين  مخلوط نمود. امامتأسفانه درافغانستان تا هنوز نسبت عدم موجوديت ماشين هاي جمع کننده پنبه ويا ازبين رفتن ماشين ها دهاقين کشور توسط وست هاي شان پنبه را جمع آوري ميکنند. ( 10 )   پروسس وذخيره نمودن پنبه Process and storage of cotton پنبه دانه بعد از 6 الي 8 هقته پس ازگل دادن پنبه رسيده جمع آوري ميشود قبل از انتقال پنبه دانه به آسياب بايد ليترها بوسيله دستگاه لينتر گيري جدا گردد. جهت سهولت لينتر گيري ازروشهاي متعددي استفاده ميشود پنبه دانه را با تيزاب رقيق مرطوب ميکنند پس آنرا بوسيله حرارت تبخير ميکند تاتيزاب درلينترباقي نماند. پنبه دانه نيز حاوي الياف ريز ميباشد که آنرا نميتوان جدا نمود پنبه دانه قبل ازسيلوکردن وحمل آن به مناطق دور دست بايد به هواي گرم خشک شود زيرا مقدار رطوبت درپنبه دانه نبايد بيش از % 15 تجاوز نمايد تا اينکه از افزايش مقدار تيز ب هاي چرب آزاد جلوگيري به % 15 خواهد رسيد. چنانچه مقدار رطوبت درپنبه دانه از% 15 باشد بايد آنرا در درجه حرارت  .C  21 سانتي گراد نگهداري نمود با تقليل رطوبت درپنبه دانه % 12 ازافزايش تيزاب چرب آزاد جلوگيري ميکند.(5) نتيجه گيري Consequences or result چون ادامه زنده گي انسان ها وابسته به مواد اوليه مانند آرد، برينج، روغن، سبزيجات، ميوه جات، حبوبات، لباس، پوشاک وغیره ميباشد. روي هم رفته انسانها به لباس که عبارت ازسطر عورت انسان و روغن که خبري ازضرورت هاي مواد اوليه تأمين کننده زنده گي انسان ها ميباشد نيز احتياج وضرورت زياد دارد چراکه روغن پنبه دانه برعلاوه داشتن رسيد هاي شحمي داراي انرژي  کافي بوده که جسم انسان در کار هاي روزمره از ذخيره انرژي غذايي بدن استفاده نموده وبطور نورمال فعاليت هاي حياتي خويش را ادامه ميدهد.   چون پنبه درميان نباتات اليافي از نگاه داشتن الياف مرغوب ونفيس مقام اول را دارا ميباشد. برعلاوه اينکه از پنبه دانه آن در حدود 27-20% روغن توليد ميشود که از آن در تهيه غذا استفاده اعظمي صورت ميگيرد که سالانه درحدود چهار مليون تن پنبه در جهان توليد ميشود که مهم ترين مراکز توليد پنبه هندوستان،ايالات متحده امريکا، چين، برازيل، پاکستان، ارجنتاين، مکسيکو، مصر واتحاد شوروي سابق است که زرع وتوليد پنبه نه تنها از نگاه تقويه سکتور خصوصي زراعت واقتصاد کشور ها مهم ميباشد همچنان در رشد وانکشاف اقتصادي کشور مانيز رول بس ارزنده را بازي ميکند. پنبه از لحاظ خصوصيات بوتانيکي از جمله نباتات چندين سال بوده درکشور ما وبسياري از کشور هاي دنيا زرع آن بگونه يکساله است لحاظ خصوصيات بيولوژيکي نبات پنبه 135-145 روز را در برميگيرد.     ساحه انتشار اين نبات در دنيا بيش از سي وپيج مليون هکتار زمين وانمود کرده است.زمين که در آن پنبه کشت ميشود بايد داراي رطوبت کافي،حرارت،هوا وخاک خوب نرم شده باشد تا نباتات بتواند شکل نورمال نموکند. وهمچنان زمين بايد عميق قلبه گريده باشد طريقئه کشت پنبه با در نظر داشت شرايط اقلمي در شمال وجنوب وديگر مناطق افغانستان فرق ميکند .همچنان در جريان بذرنمودن فاصله بين قطار وفاصله بين نبات رعايت گردد.آبياري پنبه بايد نظر به ضرورت نبات به آب وبه وقت معين آن آبياري گردد.  استعمال کود در پنبه نظر به نوع پنبه فرق ميکند وهمچنان استعمال کود در زمين نظر به نوع زمين وموجوديت مواد عضوي بايد به مزرعه داده شود. جمع آوري پنبه د راثناي پنبه شدن آن طي مراحل مختلف صورت ميکيرد جمع آوري توسط ماشين آلات زراعتي وجمع آوري توسط نيروي کارگري (دستي ) انجام ميپذيرد وبالاخره پروسس وذخيره پنبه مطابق به نورم تعين شده صورت ميگيرد، وبالآ خره به اين نتيجه رسيديم. سفارشات Recommendations چون پنبه درميان نباتات الياف دار مقام اول را دارا بوده همچنان درميان نباتات روغني نيز حايز اهميت بوده که همه ساله چهارمليون تن پنبه در جهان توليد ميشود وهمچنان پنبه نبات است که درمناطق گرم وخشک خوبتر پرورش ميابد بناءََّ با توجه به شرايط محيطي، خصوصيات بوتانيکي، خصوصيات بيولوژِکي واهميت اقتصادي پنبه نکات ذيل را چنين سفارش مينمائيم. 1-   با توجه به اهميت اقتصادي غذائي خواص مفديت روغن پنبه دانه براي بدن وهمچنان توافق آن در محيط آبي کشت آن را درساحات زياد ووسيع را بايد ترويج وتوسعه داد. 2-   در قسمت انتخاب تخم بذري پنبه دانه نهايت دقت خويش را به خرچ داد وورايتي هاي انتخاب نمائيم که در مقابل امراض، آفات مقاومت داشته باشد. 3-   روغن پنبه دانه بخاطر داشتن طعم خوب، کيفيت پخت، اسيد هاي شحمي که دررشد وتقويت بدن نقش اساسي دارد وهمچنان استفاده بيشتري که از آن مي شود بايد اين نوع روغن ها رواج داده شود. 4-   دراثناي کشت پنبه تناوب زراعتي را مراعات نمايند کشت پنبه بعد از پنبه (يعني دوسال پي درپي کشت نمودن پنبه دريک زمين) محصول خوب نميدهد از اين بهتر است آن را بعد از نباتات علوفه اي وحتي غلات کشت نمود. 5-   دهاقين بايد از کودهاي که مورد نياز نبات پنبه ميباشد استفاده کنند وا زکودهاي که مورد ضرورت نبات نباشد استفاده نکنند. منابع يا مأخذReferences 1- پولمين  ميلتون، اسليپر ديويد آلن- ترجمه داکتر احمد ارزاني اصلاح گياهان زراعتي- انتشارات دانشگاه صنعتي اصفحان، صص: 476- 473- 1383 . -2جاراللهي- رقيه- واکنش عملکرد محصول نسبت به آب – انتشارات دانشگاه تهران، صص: 122- 123 – سال 1379. 3- حسيني- سيد- زراعت آبي- انتشارات کابل- صص: 412- 406 .   4. رستگار، محمدعلي ،زراعت گياهان صنعتي،1384، انتشارات برهمند، صفحه : 70،81 5- دريسکول، کونس ژ، مترجمين- کارا پتيان ژيراير، تاج بخش، مهدي ولي زاده مصطفي-علوم گياهي انتشارات دانشکگاه مشهد.  6- ستانکزي، عدالبني، نباتات صنعتي- انتشارات چاپخانه سيارليک صص: 12- 1 سال 1380 . 7- شرقي- عبدالغفار- پنبه طلائي سفيد- انتشارات رياست تبليغ وآموزشي زراعتي- صص: 18- 1 سال 1366. 8- طراحي- دواد- کشاروزي وبا غداري – انتشارات چاپخانه سپهر تهران – صص: 125- 118- سال 1361. 9- کشاورز- محمد ناصرعمر- زراعت ومالداري درافغانستان انتشارات پوهنتون کابل، صص: 31- 28- سال 1341. 10- کوچکي – عوض – زراعت درمناطق خشک، انتشارات جهاد ودانشگاهي مشهد ، صص: 80- 60 سال 1383. 11-  کرهنيار- ديپلوم انجنير فرامز- اساسات زراعت عمومي انتشارات پوهنتون کابل، صص: 92- 88- سال 1364 . 12- داکتر عبداقدير وداکتر برن هادر- مجموعه فعاليت هاي پنبه انتشار FAO صص: 6- 2- سال 2006.

جمع آوری وپروسس گندم

v\:* {behavior:url(#default#VML);} o\:* {behavior:url(#default#VML);} w\:* {behavior:url(#default#VML);} .shape {behavior:url(#default#VML);}
مقدمه: محصول اصلی بخش کشاورزی نه تنها در کشور عزیز ما افغا نستان، بلکه در جهان، غلات و در راس آن گندم است.  سطح زیرکشت گندم در افغانستان نسبت به دیگرنباتات بیشتر می باشد که به صورت آبی و للمی در نقاط مختلف کشور کشت می شود. نام گندم در فرهنگ ملت افغانستان دارای ارزش معنوی بوده و از تقدس فراوان در میان تولید کنندگان و مصرف کنندگان برخوردار می باشد؛ به طوری که به ندرت باقی مانده های نان همراه با دیگر پس مانده های مواد غذایی در سطل های زباله دیده می شود. دانه گندم که به آرد و سپس نان تبدیل می شود در سبد غذایی روزانه مردم ما وجود دارد و قوت اصلی آنان را تشکیل می دهد. بنابراین بر کلیه افراد جامعه فرض است که از دانه، دانه گندم و فرآورده های آن به نحو مطلوب استفاده و به هر نحو ممکن از دورریز آن جلوگیری به عمل آورند. از ضایعات گندم در مزرعه (قبل و یا حین برداشت و پس از برداشت (حمل و نقل، نگه داری، تبدیل گندم به آرد و نان) بایستی جدا خودداری نمود. ذردی وخشک  شدن کاه گندم نشانگر آمادگی گندم برای برداشت است. وبهترین مرحله برداشت گندم موقعی است که دانه ها سخت شده ومحتوی 25 -20 ٪ رطوبت باشند. معمولاً برداشت بصورت دستی بوسیله داست انجام میشود.درکشتهای وسیع عملیات برداشت خرم کوبی وغربال بوسلیه کمباین انجام میشود. گندم برداشت شده بصورت دستی به مدت 2 الی  3 روز  درخرمن  گاه جهت خرم کوبی باید خشک شود سپس عمل خرمن کوبی اجرا می شود .                   تاریخچه :  تاریخ برادشت گندم بصوت دقیق معلوم نبوده ولی میشود گفته جمع آوری آن بااهلی کردن گندم درارتباط بوده ازاینرو قدامت تاریخی گندم  بطوری بیاند شده که مارا به دانستن تاریخچه برداشت گندم کمک میگند.                                                   پس گندم جزء اولين گياهان زراعي مي‌باشد كه اهلي شده و توسط انسان كشت گرديده است. تاريخچه اهلي كردن گندم  احتمالاً به 12000 تا 18000 سال قبل از ميلاد برمي‌گردد و شايد شروع آن با جمع‌آوري بذر اجداد وحشي گندم فعلي صورت گرفته باشد. درباره گندم تاريخچه كاملاً صحيح و روشني در دست نمي‌باشد. عمركشت و كار  وبرداشت را براي گندم حدود 10000 سال تصور مي‌كنند. براي گندم‌هايي كه از حفاريهاي ژارمو (Jarmo  )  نزديك سليمانيه در عراق به دست آمده است به كمك كربن راديو اكتيور توانسته‌اند در حدود ده هزار سال عمر تعيين كنند. حدس زده ‌مي‌شود كه جنوب غربي آسيا مبداء گندم است. روي تابلوهاي برنزي قرن 19 قبل از ميلاد كه از سوريه بدست آمده است طريقه خردكردن گندم و تبديل آن به نان مشاهده شده است . هرودوت تاريخ‌نويس يوناني، در گزارشهاي مربوط به قرن پنجم قبل از ميلاد به تهيه نان در مصر اشـــاره كرده است. گورهاي امتداد رودخانه نيل ديوارهايي دارد كه طرزكشت و كار، برداشت، ‌آسياب كردن گندم و بالاخره تهيه نان را در آن زمان نشان مي‌دهد. آب وهواي نسبتاً گرم عصر حجر موجب كشت غلات گوناگوني مانند گندم، جو و ارزن شد. مسلم است كه بشر اوليه غلات را مطابق روشهاي امروزي مورد استفاده نانوايي قرار نمي‌داده است بلكه براي استفاده غذايي، از دانه‌هاي‌ گياهان غلات بصورت برشته يا دمي و از دانه‌هاي خردشده و آرد شده آنها بصورت هريره استفاده مي‌كرده است هربرت هوور (Herbert Hoover) در سال 1943 راجع به اهميت نان در جنگ چنين گفته است  «اولين كلمه‌اي كه در جنگ از آن سخن به ميان آمده است اسلحه و آخرین آن نان بوده است ». در تمام وعده‌هاي غذايي ملاحظه ‌مي‌شود كه هيچ نوع غذايي نيست كه گندم يا فرآورده‌هاي آردي گندم در آن بكار نرفته باشد. بنابراين، نان ارزش و اهميت غذايي خود را از قديم تا بحال كاملاً حفظ كرده است. ( 5 )       برداشت گندم : پس از پایان کلیه عملیات مربوط به تهیه زمین کشت وپرورش گیاه زراعتی بسته به اینکه برای چی منظورکشت شده باشد، دورهء رشد ونموی خود را به پایان رسانده وزمان برداشت فرارمی رسد ونتیجه کلیه عملیات فوق وتاثیرعوامل موثردررشد گیاه دراین موقع مشخص می گردد. برداشت عمل است حساس اگربطوری صحیح انجام نشود میتواند نتیجه زحمات وسرمایه های مصرف شده را یکباره هدردهد وازاینرو مستلزم داشتن اطلاع کافی ازفزیولوژی وتغیرا ت گیاه کشت شده، روشهای مختلف برداشت ، ماشین آلات گوناگون برای برداشت محصول وجوددارد ونحو کاربرد آنها، طرزنگهداری وانبارکردن محصول ، نوسان قیمت ها وبلاخره بازاریابی وفروش محصول می باشد . روشهای برداشت گندم : امروزه در سراسر جهان از وسایل مکانیکی خاصی برای برداشت گندم استفاده می‌نمایند، ولی هنوز هم گندم به طریق سنتی که کند و پر هزینه‌است، برداشت می‌شود. در روش سنتی ، بوته‌های گندم را از فاصله چند سانتی سطح خاک ، درو نموده و به صورت دسته‌های کوچک درمی‌آورند. سپس این دسته‌ها را به خرمنگاه منتقل نموده و طی مراحل خاصی می‌کوبند. زمان صحیح برداشت گندم ، وقتی است که رطوبت دانه بین ۱۴ تا ۱۶ درصد باشد. قسمکه گفته ّشد روش برداشت محصول گندم بستگی به نوع امکانات وشرایط قابل تطبیق آن دارد، ممکن است که عملی برداش بادست ویا بااستفاده ازماشین آلات مختلف برداشت انجام شود. درگندم دانه ریز عمل برداشت بادست وباوسله داس انجام می شود که بابریدن ساقه ها صورت می گیرد بطوریکه زیاد درمزرعه باقی نمانده وریزش دانه ازخوشه ها خسارات پرنده گان زیاد نباشد ومعمولاً درصورت تاخیررزش درارقام اصلاح شده کی برای برداشت باکمباین اصلاح شده اند زیاد ترمی باشد. پس ازقطع ساقه ها ازنزدیک خاک آنهارا دسته نموده ودر محل که بنام خرمن گاه تمیز می نمایند وبروی هم انبار می کنند تاخشک  شود. سپس آنهارا باخرمن کوب یا ترکتور یا دست ویا عبور حیوانات کوبیده وباچنگال های باهوا پرداب ویا با اصلاح باد میدهند تادانه ها از کاه جدا گردد.  ودرمناطق که بادکافی برای جدانمودن کاه ازگندم وجود نداشته باشد از روش چون انداختن گندم بداخل حوضچه استفاده بعمل می آوردند که دراین روش گندم به سطح حوضچه نشست نموده وکاه آن درروی آب باقی می ماند ، سپس  آب به آهستگی به محل دیگربخاطر فلتر شدن وبدست آوردن کاه هدایت می شود  که درنتیجه کاه در توری ها باقی مانده و آب عبور میکند ودراخیر گندم از محل رسوب کرده جمع آوری  وسپس خشک کرده به محل ذخیره ویا به آسیاب انتقال ولی درزراعت های مکانیزه وبزرگ بااستفاده ازماشین آلات کاردرو وبسته بندی وخرمن کوبی انجام می شود. وکمباین تمام این عملیات را یکجا انجام میدهد وضمنی دروکردن دانه وکاه را  ازهم جدا کرده ودانه ها را دربوری خالی میکند ولی درصورت بارنده گی ومرطوب بودن بناچار باید ازدستگاهای جدا استفاده واول محصول را درو وبسته بندی ودرفرصت مناسب اقدام به خرمن کوبی نمود .(2 ) درهنگام برداشت گندم بصورت مستقیم وبا ماشین مزرعه باید دارای شرایط ذیل باشد : 1.      رطوبت دانه 16 ٪ باشد 2.     علف های هرزه بسیارکم باشد. 3.     گیاهان خوابیده نباشند. 4.     زمین مسطح بدون بستی وبلندی باشد. 5.     هواگرم وآفتابی باشد. 6.     برداشت دریک مدت زمان کوتاهی پایان یابد. ( 4 ) اهمیت برداشت: به همان اندازه  که عملیات کاشت وبرداشت اهمیت زیادی دارنددربرداشت محصول نیزبایدتوجه کافی مبذول شودتاهم برداشت بموقع صورت  گردوهم ازتلفات گندم دراثرعوامل مختلف جلوگری شودودرموقع برداشت به نکات زیرتوجه گردد. دانه های گندم کا ملا رسیده باشد وازبرداشت گندمهای نارس خوداری شود.درزمان برداشت رطوبت دانه هانبایدبیش از15 تا   16  درصد باشد.درصورتیکه دانه هابه طورکامل نرسیده وحالت ریشوی یاخمیری داشته باشند و درین حالت مرحله برداشت انجام شودوبخصوص برای برداشت گندم ازکمپاین ویاماشین های برداشت وکوبنده استفاده گردد، دانه ها دراثرفشارداخل دستگاههای ماشین برداشت بصورت خمیری درآمده ومحصول کاملا ازبین می رود  زیرا که در این مرحله ( شیری یاخمیری )  دانه هاحدود 40 تا50    درصد  رطوبت دارند. درحالتی که دانه های گندم به مرحله خمیررسیده اند،گردرجه حرارت محیط کافی وآسمان آفتابی باشددرمدت زمان  4 تا 5روز رطوبت دانه ها از  45 تا 50 به 30 درصدکاهیش یافته وبعداز 7 تا 10 روز به 20درصد میرسد وبرای رسیدن رطوبت از20 به 15 مدت  2 تا 3 روز 3 روزدیگرزمان لازم است لکن آنکه رطوبت به 20 درصد رسید میتوان برداشت راشروع نموده واین زمان است که اگردانه های گندم رابادست فشاردهیم به آسانی شکسته میشود.  (1 )   وقت برداشت :                                                 در زمان برداشت بايد دانه هاي گندم كاملاً رسيده باشند و از برداشت گندم هاي نارس خودداري شود . برداشت غلات قبل از رسيدگي كامل بوته باعث پايين آمدن عملكرد و كيفيت محصول مي گردد . دانه هايي كه رشد كامل نكرده باشند چروكيده و سبك وزن بوده و مقدار نشاسته آنها پايين تر از حد معمول است . تاخير در برداشت نيز باعث خشك شدن بيش از حد دانه ها شده و در نتيجه درصدي از دانه ها طي خرمنكوبي شكسته مي شوند . رها كردن طولاني محصول رسيده در مزرعه باعث ريزش دانه ، خوابيدگي بوته ها و افزايش خسارت پرندگان مي گردد . در حالت رسيدگي كامل كلش گندم زرد و خشك و دانه گندم نيمه سخت يا سخت ميباشد و هنگام پيچيدن ساقه به دور دست ساقه ها شكسته ميشوند . در برداشت با كمباين اگر محصول خيلي زود يا خيلي دير برداشت شود ممكن است به علت صدمه ديدگي يا تلفات دانه ها درآمد حاصله كاهش پيدا كند . رطوبت گندم در زمان برداشت بايد بين 12 تا 14 درصد باشد . چنانچه رطوبت محصول بالا باشد عمل جداسازي بخوبي انجام نشده و در صورتي كه رطوبت دانه كم باشد ، شكستگي دانه ها زياد خواهد بود .       زمان برداشت گندم تحت تأثیر عواملی از جمله بارندگی، رطوبت نسبی، دمای هوا و همچنین رسیدن دانه قرار می‌گیرد. برداشت گندم در ایران از اوایل بهار (در مناطق گرمسیری) آغاز شده و تا اواخر تابستان (در مناطق سردسیری) ادامه دارد. امروزه در سراسر جهان از وسایل مکانیکی خاصی برای برداشت گندم استفاده می‌نمایند، ولی هنوز هم گندم به طریق سنتی که کند و پر هزینه‌است، برداشت می‌شود. در روش سنتی، بوته‌های گندم را از فاصله چند سانتی سطح خاک، درو نموده و به صورت دسته‌های کوچک درمی‌آورند. سپس این دسته‌ها را به خرمنگاه منتقل نموده و طی مراحل خاصی می‌کوبند. زمان صحیح برداشت گندم، وقتی است که رطوبت دانه بین ۱۴ تا ۱۶ درصد باشد (7 )   طریقه  برداشت:                                                                                          برداشت گندم در افغانستان به روش های ماشینی (استفاده از ماشین کمباین و دروگر)، سنتی (دست و داس) معمول می باشد. گفتنی است که برداشت سنتی در مناطق کوهستانی و قطعات کوچک شیب دار که عمدتا به صورت للمی کشت شده ونیزبه علت   عدم دسترسی آسان ومناسب و ارزان دهاقین  به ماشین آلات کمپاین ودروگر ، بیشتر انجام می شود برداشت با دروگر نیز مختص به  مزارع کوچک است. معمولا کشاورزانی که به کاه گندم نیاز بیشتری دارند، ترجیح می دهند محصول گندم خود را با دستگاه دروگر  وتوسط داس برداشت کنند. طبق برآورد کارشناسی و مشاهدات عینی میزان درصد ضایعات محصول در هر سه شیوه برداشت و در شرایط فعلی تا حدود زیادی مشابه بوده و اختلاف معنی داری با یکدیگر ندارد. (6 )           تصویر   از جمع آوری سنتی گندم                                             تصویر از جمع آوری مکانیزه ضایعات گندم :                 ضایعات کاهش کمی و کیفی محصول گندم در مراحل مختلف قبل از برداشت محصول، حین برداشت و پس از برداشت  می باشد. انواع ضایعات محصول                                                         ۱ ـ ضایعات قبل از برداشت به ریزش طبیعی معروف است که معمولا بر اثر عواملی نظیر عدم مقاومت ژنتیکی بذر گندم به ریزش صورت می گیرد. به طوری که پس از خشک شدن دانه و خوشه، دانه از خوشه جدا و به تدریج بر زمین می ریزد. عوامل نامساعد جوی نظیر توفان، باد و خشکی هوا موجب ریزش دانه و گاها افتادن خوشه می گردد. برداشت دیرهنگام محصول موجب ریزش دانه و حتی خوشه می شود. خوابیدگی ساقه های گندم یا ورس به هر دلیلی جزو ضایعات طبیعی محسوب می گردد. برآورد کارشناسی در مورد ریزش طبیعی محصول حدود ۲ درصد است. ۲ ـ ضایعات محصول در مرحله برداشت: عواملی که در این مرحله تاثیرگذار بوده و دارای اهمیت است بدین شرح می باشد: الف- عوامل آگروتکنیکس                                 - اختلاط بذری که موجب می شود محصول گندم یک مزرعه به طور همزان نرسد. در این حالت خوشه سبز، خوشه خشک و خوشه نیمه مرطوب در مزرعه وجود داشته و موجب می گردد اختلال در برداشت ایجاد و در نتیجه ضایعات محصول هنگام برداشت افزایش یابد.            - نامناسب بودن روش کاشت، بخصوص شیوه کاشت سنتی با کرت های کوچک که چنانچه با کمباین برداشت گردد با ضایعات زیادی همراه خواهد بود.                              - وجود علف های هرز بخصوص پهن برگ ها در مزرعه گندم موجب می گردد، برداشت محصول توسط کمباین با مشکل مواجه شده و ضایعات زیادی را به دنبال داشته باشد.                                               - بادزدگی محصول از دیگر عوامل ضایعات حین برداشت است، زیرا در این حالت دانه های گندم سبک و کم وزن، چروکیده می شود. چنانچه مزرعه با کمباین برداشت شود، دانه های سبک همراه با کاه به خارج از دستگاه کبماین هدایت می گردد. (3 ) ب- عوامل ماشینی                                     - فرسودگی ماشین های برداشت موجود، پایان عمر مفید اغلب ماشین های برداشت فعلی بخصوص کمباین ها که علی رغم تعویض قطعات فرسوده، متاسفانه این گونه ماشین ها قادر به برداشت مطمئن نمی باشند و ضایعات کمی و کیفی فراوانی را ایجاد می نماید.                            - عدم تنظیم قسمت های قابل تنظیم، به طوری که در بازدیدهای میدانی ریزش دانه، خوشه های نیم کوب در سطح مزرعه و دانه های شکسته همراه با کاه و کلش در مخزن مشاهده گردیده است. - عدم رعایت الگوی مناسب برداشت به وسیله کمباین، نظیر کف بر کردن محصول به لحاظ احتیاج به کاه. این شیوه برداشت موجب ضایعات زیاد محصول می گردد ضمن اینکه به دستگاه کمباین هم خسارت وارد می شود. - مسدود کردن موقت قسمت خروجی کاه از کمباین توسط دریچه، نصب دریچه در این قسمت به منظور جمع آوری کاه صورت می گیرد که موجب اختلال در سیستم تمیزکننده کمباین شده، باعث می شود مقدار زیادی دانه همراه با کاه بر زمین بریزد؛ در نتیجه دانه هایی که می توانست وارد مخزن شود و از دسترس خارج شده، ضایع می گردد. - منطبق نبودن ظرفیت برداشت ها کمباین های موجود با میزان عملکرد مزارع گندم، نظر به قدیمی بودن تکنولوژی ساخت کمبانی های داخلی و عملکرد نسبتا بالا در مزارع گندم آبی، موجب می شود همواره مقدار زیادی محصول به صورت ضایعات از دسترس خارج گردد. (3 )                                                         - عدم کیفیت قطعات یدکی ساخت داخل، علی رغم تعویض قطعات، در کوتاه ترین زمان قطعه تعویضی دچار مشکل شده، از رده خارج می شود. ضمن اینکه تا قبل از زمان تعویض، ضایعاتی نیز به محصول گندم وارد می نماید. - برداشت در ساعات نامناسب شبانه روز، برداشت مزرعه کاملا خشک در ساعات آفتابی و گرم، یا برداشت مزرعه تازه رسیده در آخر شب و هوای شرجی، ازجمله موارد برداشت در ساعات نامناسب شبانه روز می باشد که باعث تلفات دانه می گردد. ج- عوامل انسانی                         - عدم مهارت فنی کافی رانندگان کمباین: افرادی که رانندگی کمباین را به عهده دارند، عموما از مهارت فنی لازم برخوردار نبوده و با نحوه تنظیم قسمت های مختلف کمباین آشنایی ندارند. همین موضوع همه ساله موجب می گردد ضایعات زیادی از قبیل ریزش دانه، خوشه های نیم کوب و شکستگی دانه در مخزن وجود داشته باشد. - عدم اشراف گندم کاران به نحوه صحیح برداشت محصول: صاحبان مزارع گندم معمولا با ورود کمباین به داخل مزرعه دلخوش و از ریزش محصول غافل می مانند. با این کار عملا به یک تدارکچی موظف به تامین آذوقه برای رانندگان کمباین تبدیل و از نظارت بر کار کمباین در مزرعه باز می ماند؛ نتیجه آن هم متحمل شدن ضایعات محصول می شود. - عدم اشتیاق رانندگان ماشین های برداشت خصوصا کمباین برای کار در مزرعه به لحاظ شرایط نامناسب کاری: نظر به اینکه کمباین های موجود فاقد هر گونه تجهیزات ایمنی و رفاهی (عدم وسایل خنک کننده و جلوگیری کننده از ورود گرد و خاک) می باشند، لذا رانندگان کمباین با بی رغبتی به رانندگی می پردازند. طبیعی است در این شرایط سخت و دشوار، نمی توان از راننده انتظار داشت به فکر کمتر نمودن ضایعات محصول و انجام تنظیمات صحیح کمباین باشد. - عدم برخورداری رانندگان ماشین های برداشت (کمباین) از تسهیلات رفاهی- صنفی: این گونه رانندگان که عموما راننده بوده و فاقد کمباین می باشند، هیچ گونه وابستگی به شغل خود به دلیل عدم احساس امنیت شغلی ندارند. چند ماه از سال برای کمباین دار کار می کنند و بقیه سال رها هستند. شاید هم برای گذراندن زندگی شغل دومی داشته باشند، ولی در هر حال به علت عدم دلگرمی هیچ گونه علاقه ای به یادگیری و آموختن چگونگی استفاده از کمباین و نحوه تنظیمات آن را ندارند. به همین دلیل بیشتر رانندگان کمباین، فاقد صلاحیت لازم فنی برای کار با کمباین هستند. ( 3 ) انبارکردن گندم : دانه گندم که بدون شک قدیم ترین باارزش ترین ومقدس ترین دانه نباتی نزدانسانهابوده واین ارزش واهمیت تاامیروزنیزهمچنان پابرجامانده است ازسالیان بسیاردوربه عنوان غذای اول مورداستفاده قرارگرفته است ولی بطوردقیق زمان ویاتاریخ همبستگی انسان به این گیـــــاه مشخص نیست.                                                                                                                                                                  عوامل مانند آب وهوای محل کاشت همچنین نحو برداشت وسایل برداشت وچگونگی عمل برداشت وزمان برداشت نیز از نظر درصد رسیدگی گندم تاثیر زیاد در انبار کردن ونگهداری دانها دارد. دانه گندم پس از رسیدن کامل و پس از جداشدن از سایر اندام ها به خصوص سنبله یک عنصر زنده میباشد که در شرایط خشک و نامساعد هیچ گونه فعالیت ندارد. لیکن هرگاه در شرایط مساعد از نظر رطوبت و حرارت قرار گیرد فعالیت وزندگی گیاهی خود را شروع خواهد کرد. بدین منظور محل نگداری گندم باید داری شرایط مناسب و ویژه ای باشد تا در این محیط از دانه های ذخیره شده جوانه بوجود نیاید. بدین منظوردانه گندم هنگام انبارکردن بایدرطوبت ثابت ومشخص داشته باشدواین رطوبت نبایدبیش از14درصدباشد.زیراپس ازانبارکردن دانه هاروی هم هرچه رطوبت بیشترباشدودرجه حرارت انباربالارودمقداری ازرطوبت اضافی موجوددردانه های تبخیرشده(که اصطلاحاآن راعرق کردن دانه می نامند)ودرنتجه انزایم های موجوددردانه فعال گردیده ودراثراین عمل موادموجوددردانه تجزیه گردیده ازکیفت دانه ها کاسته میشود. ازطرف دیگردرمحیط های مرطوب به افزایش درجه حرارت محیط داخل دانه مناسبترجهت رشدنموبکتریاهاوعوامل بیماری زاگردیده ونه تنهاسبب فساددانه خواهدشدبلکه چنین دانه هانیزبرای مصرف انسان غیرقابل استفاده می گردد. انبارکردن از زمان های قدیم متداول بوده مردم ما وکشورهای چون ایران  یونان و مصر باستان برای نگهداری غلات خود از خمره های سفالین استفاده می کردند و معمولاً این خمره ها را یا درون زمین کار می گذاشتند و یا در اتاق های خشت و گلی کنار هم می چیدند. به مرور زمان با افزایش جمعیت و افزایش تولید و مصرف استفاده از اتاق های گندم (انبار) متداول شد. از حدود آغاز قرن اخیر با توجه به پیشرفت هائی که بشر در زمینه راه و ساختمان و مهندسی داشت از تکنیک های ساختمانی پیشرفته جهت ساخت سیلوهای بلند استفاده نموده است که افغانستان هم دارای چنین ساختمانها بنام سیلوراداراست. به طور کلی برداشت غله در زمان کوتاهی کلاً 1 الی 2 هفته انجام می شود. ذخیره سازی گندم برای محلی دیگر و نیز برای مصرف بلند مدت در سیلو انجام می شود. در عمل 5 نوع سیلو شناسائی شده است: 1-   سیلوی مزرعه          2- سیلوی محلی        3- سیلوی منطقه ای       4- سیلوی صادراتی           رداتی  سیلوی وا    - 5         1- سیلوی مزرعه 1-    سیلوی محلی          ساختمان سیلو: معمولاً هر سیلو از دوقسمت ساخته شده است: 1-    برج کار: که در آن ماشین آلات و تجهیزات قرار گرفته 2-  کندوها: تخلیه گندم ممکن است از کشتی، قطار یا کامیون صورت گیرد. در دو مورد اول نوار نقاله ها کار انتقال را انجام داده ولی در کامیون معمولاً از جک تخلیه کامیون استفاده می شود که غیر از جک خود کامیون است و با سیستم هیدرولیک جک بالا می رود. پس از تخلیه گندم ها به بونکر توسط بالابرها این گندم ها به بالای برج کار ریخته می شوند. در بالای برج کار، دستگاه های مختلف بوجاری و دستگاه مگنت (آهن ربائی) داریم.     ابتدا پاکاری مقدماتی: از دو ردیف توری ساخته شده اند که قطر این تورری ها کاملاً محاسبه شده است و یک حرکت غیر یکنواخت روی هم دارند. قطر سوراخ های توری بالائی به شکلی است که فضولات بزرگ تر از گندم از آن عبور نمی کنند. گندم ها و فضولات کوچک تر که عبور کرده در توری دوم گندم باقی می ماند و فقط فضولات کوچک تر عبور کرده حداکثر 5% ناخالصی های گندم ها را پاکاری مقدماتی می گیرد. (7 )     3- سیلوی منطقه ای  فضولات بزرگ تر از گندم فضولات کوچک تر از گندم که در طی این عملیات گرد و غبار ایجاد شده که توسط سیستم سیکلون جمع آوری شده بود بوجاری ثانوی شروع شده، که در این جا دستگاه هائی مانند شن گیر، بوگیر، سیاه دانه گیر و مانند آن قرار دارند. در دستگاه شن گیر با ایجاد مکش و همزمان لرزش مختصری که دستگاه دارد چون دانه های شن نسبت به دانه های گندم سنگین ترند لذا بر اساس اختلاف وزن سنگریزه ها و شن ها از یک طرف خارج شده و گندم های تمیز شده از طرف دیگر. در سیاه دانه گیر عمل جداسازی بر اساس اختلاف ابعاد دانه های گندم، سیاه دانه و سایر نباتات انجام می گیرد. بعد از این عملیات ها گندم های تمیز شده توسط نوار نقاله به قسمت بالا رفته و از آن جا وارد کندوها می شود. ( 6 ) 4-  سیلوی صادراتی   ضدعفونی غله و کندو: معمولاً به منظور جلوگیری از ضایعات در غلات بایستی آن ها را ضدعفونی کرد در ایران حدود 12- 10% گندم تولیدی کشورمان به دلیل ضایعات از بین می رود. ضدعفونی کندوها و گندم های درون معمولاً از قرص هائی با نام تجارتی phosphotoxin استفاده کرد. اسم علمی آن فسفوآلومینیوم می باشد. نحوه کارگزاری آن ها بدین صورت است که هر 4 ساعت 8 تا 12 عدد از این قرص ها روی نوار نقاله بالائی کندوها گذاشته به مرور تا می آید گندم ها تخلیه شوند قرص تبخیر شده و اثرات خودش را گذاشته است. ترکیب دیگر متیل بروماید می باشد گازی شکل است و گاز را داخل توده گندم می فرستد که سرطان زا است حتماً بعد از استفاده از آن باید هوادهی کرد و اگر بخواهیم گندم را برای جوانه زنی استفاده کنیم نباید از متیل بروماید استفاده کنیم.   هوادهی گندم: آن چه که مورد نظر ماست نگهداری غله در سیلو به مدت زمانی طولانی که این امر به عوامل مختلف بستگی دارد از جمله: 1- رطوبت 2- حرارت که هر دو آن ها در رشد و نمو میکروارگانیسم ها خصوصاً قارچ ها مؤثرند. از جمله عواملی که بر روی کندوه اثر می گذارد درجه حرارت بیرون کندوهاست. ( 7 ) 5- سیلوی وارداتی برای جلوگیری از عمل کندانس رطوبت باید دائماً سیلو را هوادهی کرد که این عمل هوادهی را ازپائین سیلو انجام می دهند که ضمن این که هوا از پائین به بالا حرکت می کند تمام دانه ها هوا را به طور مناسب دریافت کرده عمل هوادهی توسط فنرهای سانتریفوژی بافشار معین و با محاسبه افت فشار صورت می گیرد ودر نهایت از بالای سیلوها در نقاط خاصی سیکلون ها قرار گرفته اند که گرد و غبار را جمع آوری کرده و نیز هوا را خارج کرده همچنین داخل کندوها سیستم های حرارت سنجی وجود دارد که الکتریکی می باشند و اگر حرارت زیاد شد مثلاً زنگ می زند که ما باید هوادهی کنیم. ( 6 ) لازم به ذکر است تأسیسات دیگری در سیلو به کار گرفته شده که در این جا در مورد آن ها بحث نمی کنیم. عوامل مؤثر در نگهداری غلات در سیلوها و انبارها عبارتند از: 1-    رطوبت                                                                                            2-    حرارت 3-    تهویه 4-    کیفیت دانه 1- رطوبت: به دلایل تنفس غلات به خصوص اگر به آفات انباری آلوده شوند رطوبت افزایش یافته که تا یک حدی مشکلی نیست ولی اگر رطوبت از آن حد بیش تر شود محصول ما دچار فساد می شود. این رطوبت را رطوبت بحرانی گویند. برای گندم رطوبت بحرانی 6/14% می باشد. اگر بیش تر شد گندم ها فاسد می شوند. 2- حرارت: در اثر تنفس گندم ها، حرارت نیز بالا می رود که باید تهویه و هوادهی کرد. 3-تهویه 4- کیفیت دانه: نوع دانه، نحوه خرمن کوبی و بوجاری هست. معمولاً گندم های سخت که مقطع شفاف دارند در شرایط مساوی حرارت و رطوبت تنفس کم تری نسبت به گندم های نرم دارند و دیرتر آلوده می شوند و طول عمر بیش تری دارند. گاهی پوشش دانه یا در اثر عوامل مکانیکی یا در موقع خرمن کوبی یا بوجاری یا حمل و نقل با elevator آسیب دیده و یا مورد هجوم حمله حشره ای یا یک جونده قرار گرفته باشد. دانه های شکسته شده به مراتب بیش تر از دانه های سالم تنفس می کنند و راحت تر نیز محتویات محصول را در اختیار میکروارگانیسم ها و حشرات قرار می دهند. آفات انباری شامل: 1-   حشرات 2-   کنه ها 3-   موش ها 4- قارچ ها و کپک ها  ( 7 ) زیان ها و خسارت ها یا کمی می باشد یا کیفی یا بهداشتی مثلاً سن که علاوه بر ضررکمی ضرر کیفی نیز دارد. سن روی بزاقش آنزیم پروتئاز دارد که گلوتن (پروتئین) گندم را هضم کرده و خورده و وقتی که روی گندم بریزد یک مقدار از بزاقش روی گندم می ماند و باعث می شود گندم فاقد ارزش شود و محصولات آن گندم از جمله نان ارزش غذائی و کیفیت خوبی نداشته باشد. ارائه مطالب علمی و کاربردی در مورد نگهداری،ضدعفونی و ذخیره سازی گندم و مطالب مرتبط به آن یک بحث وسیع را ایجاب میکند ازاینرو دراین سیمینار به گرفتن نام آن اکتفا می شود .     _ بكارگيري تجهيزات مناسب تخليه و بارگيري  _ امكان بازرسي و كنترل كيفي  _ غير قابل نفوذ كردن ( Sealing) به رطوبت ٬ حرارت ٬ حشرات و . . .   شرایط  لازمه درانبار کردن : _ تميز كردن محيط ذخيره سازي و عاري بودن ديواره ها ٬ سقف و كف از بقاياي محموله قبلي.  _ تعبيه دستگاهها و يا سيستم هائي كه بتوان محيط سيلو ها وانبارها و ماشين آلات را به راحتي تميز نمود.  _ خارج كردن مواد سوختني يا لوازمي كه بدون استفاده مي باشند از محيط ذخيره سازي .  _ كنترل درصد رطوبت و درجه حرارت غلات . ( 4 )   رطوبت : رطوبت بالا باعث افزايش واكنشهاي شيميائي و بيوشيميائي مي گردد.  واكنش هاي بيو شيميائي  باعث رشد قارچهاي كپكي ٬ توليد سموم قارچي و رشد حشرات وكنه ها مي شود.  واكنش هاي شيميائي افزايش فعاليت آنزيمي زيان آور ٬ افزايش شدت تنفس ٬ افزايش فعاليت آبي ٬ افزايش دماي توده غلات  و در نهايت فساد غلات را در پي دارد.    واكنشهاي دانه غلات طي نگهداري و ذخيره سازي  آنزيم آميلاز:          مالتوز + دكسترين =نشاسته آنزيم مالتاز:           (منبع غذائي جهت جوانه زدن) گلوكز=مالتوز آنزيم پروتئيناز :          اسيدهاي آمينه=پروتئين آنزيم ليپاز:               اسيدهاي چرب + گليسيرين =چربي آنزيم اكسيداز:          گرما +دي اكسيد كربن + آب =گلوكز   درصد رطوبت دانه جهت شروع مرحله بحراني نگهداري غلات 15 درصد و درصد رطوبت نسبي هوا  جهت شروع مرحله بحراني نگهداري غلات 75 درصد مي باشد.  حداكثر رطوبت دانه جهت ذخيره سازي كوتاه مدت 14 – 16 درصد وحداكثر رطوبت نسبي هوا  جهت ذخيره سازي كوتاه مدت 75 درصد مي باشد.  رطوبت 13 درصد دانه و حرارت 20 درجه سانتي گراد شرايط اپتيمم نگهداري دراز مدت غلات مي باشند.  هرگاه رطوبت دانه از 15 درصد به 17 درصد افزايش يابد (در دماي ثابت 18 درجه سانتي گراد) شدت تنفس 88 برابر افزايش مي يابد.  اگر درجه حرارت از 20به 30 درجه سانتي گراد برسد (در رطوبت ثابت)شدت تنفس 2.8 برابر افزايش مي يابد. بنابراين عامل رطوبت در شدت تنفس مهمتر است.  اگر رطوبت غله 22 درصد وحرارت انبار 20 درجه سانتي گراد باشد بر اثر تنفس بعد از 15 روز حرارت غله 7.2 درجه سانتي گراد افزايش مي يابد.  راههاي پيشگيري و كاهش از اثرات نا مطلوب رطوبت _ خشك كردن :جهت ذخيره سازي طولاني مدت غله اي كه رطوبت بالاتر از 14 درصد دارند از خشك كردن استفاده مي شود.هدف اصلي خشك كردن كاهش رطوبت است و بعضا باعث افزايش دما نيز مي شود كه بايد قبل از ذخيره شدن دوران داده شده و دما كاهش يابد . دستگاههاي خشك كن در مناطق با رطوبت بالا مانند شمال كاربرد دارد اين دستگاهها در شرايط آب وهوائي اروپا تا 4درصد و در شمال ايران تا 2.5 درصد مي تواند رطوبت را كاهش دهد. _ هوادهي : هدف اصلي كاهش دما مي باشد يكي از راههاي اساسي جلوگيري از فعاليت حشرات به غلات هوادهي آن با هوائي كه گرم نشده است . هوادادن حرارت غله را پايين مي آورد . اگر دما را تا زير 18 درجه سانتي گراد پايين بياوريم رشد و تكثير اكثر گونه هاي حشرات آن قدر كند مي شود كه به مرحله توليد مثل نمي رسد.  شرايط هوا براي هوادهي:  _ رطوبت هوا بيرون پايين تر از حرارت غله باشد.  _ رطوبت نسبي هوا متناسب باشد.  اگر هواي بيرون 5 درجه سانتي گراد خنك تر باشد مي توان عمليات هوادهي با اتمسفر را انجام داد. براي هر تن18۴۰ متر مكعب هوا لازم است تا حرارت آن به حرارت بيرون برسد.  (7 )   بطورکلی رعایت نکات ذیل در هنگام انبارکردن دانه گندم ضروری است. 1           - رطوبت مجازبرای دانه ها بیش از14درصدنباشد. 2           -  هرچه رطوبت دانه هابیشتروحرارت انبارنیززیاترباشددرین حالت ارتفاع توده گندم ذخیره شده انبار را نباید بیش از        5. 1 تا2  متر درنظرگرفت. 3           - یکی ازمسایل ضروری تهویه انباراست درصورت که فاقدوسایل تهویه ویادریچهای مخصوص باشدلازم است هرچندروزیک باروسایل مختلف دانه هاراجهت تهویه زیروروکرد.لکن درانبارهای جدیدکه طبق محاسبات فنی نباشداین وسآیل پیش بنی ونصب گردیده اند. 4           - حرارت داخل توره گندم نبایدزیاد تر از18درجه سانتی گرادباشد. بهترین درجه حرارت برای داخل سالن وداخل گندم حدود10درجه سانتی گراداست. 5           - قسمت کف ودیوارهای انبارکاملا خشک وغیرقابل نفوذدربرابررطوبت باشد. 6           - قبل ازپرکردن انبارضدعفونی داخل انباها برای ازبین بردن حشرات ویاآفات انباری ضروری وقابل توسیعه می باشد. 7           - یکی ازمسایل که درهنگام انبارکردن گندم موردتوجه قرارمیگردآن است که دانه هاراپس ازبرداشت ازمزرعه کاملا 8           - بوجاری نمود تامخلوطی بابذرعلفهای هرزه ویاسایرگیاهان نباشد.زیراممکن است چنین بذری درمقایسه بادانه گندم دارای رطوبت بیشتری بوده وهنگام انبارکردن مشکلات زیادی پدیدآورند. 9           – دستمزد کاگران کشاورزی .   ( 1 )                                 نتیجه گیری :   از محبث سیمینار  خود تحت عنوان  جمع آوری  و پروسس گندم  به این نتیجه رسیدم که                                                     جمع آوری  ( درو ) نمودن محصولات نباتی دروقت مناسب آن بسیارمهم بوده تاحاصلات زیاد باکیفت عالی بدست آید بهترنخواهد بود که یک نبات را بذر وبعداً بواسطه درونمودن بی موقعی، قسمت یک اندازه آنرا ضایعه نمود. اضافه تر ازآن مواد درو شده باید بصورت درست میده ( یاتریشر )، پاک ، خشک، ذخیره ویا به مارکیت ارسال گردد. بخاطربدست آوردن حاصل زیاد  باکیفیت نباتات بسیار ضروری می باشد تانباتات زراعتی زمانی جمع  آوریگردند  که مرحله پختگی فزیالوجیکی خودرسیده باشند. وقتیکه تجمع موادخشک اضافی دردانه های نباتات مزروعی درمزرعه صورت نگیرد ،گفته میتوانیم که به مرحله پختگی فزیالوجیکی خودرسیده است ویا هم از بین رفتن رنگ سبز گلوم ها وساقه های نازک خوشه های  سالم وبی عیب نیز یکی ازشاخص های مهم پخته گی فزیالوجیکی درگندم محسوب می شود . درونمودن قبل ازپخته شدن یاتخیردر درو سبب ضایعات حاصلات می گردد. دهاقین وماهرین زراعت باید علایم پخته شدن نباتات رابفهمد وضایعاتیکه از چنین وضع متوقع است باید تخمین گردد.  اگر گندم قبل از بخته گی  درو گردد حاصل کم می شده ، وکیفیت آن نیزبا چملک شدن دانه های خام نیز پا ئین خواهد آمد. تاخیر درو ممکن سبب ریختن دانه ها ازخوشه ها ،  چپه شدن نبات  و درکل سبب پائین آمدن  کمیت  وکیفیت محصول می شود. برداشت گندم بعد ازپخته شدن آن چی بشکل مکانیزه ویاهم بشکل سنتی توسط داس دستی نظر به ضرورت وامکانات صورت میگیرد؛ وبرای میده کردن وخرمن کوبی همزمان ویا درمدت چندروز بعد انجام می شود. تخم های تریشر شده باید پاک باشند. ماشین آلات مختلف به اقسام های مختلف نظربه شرایط ایکولوژیکی منطقه وسطح متفاوت  ناهموار یهای مزرعه ماشین آلات پاک کننده یاد میشود وجوددارند. اگرماشین آلات پاک کننده  موجود نباشد، خانم ها درمناطق دهاتی این وظیفه را پیش می برند وتخم هارا بواسطه ابزار دستی خویش پاک می نمایند. تخم وتولیدات دیگرباید قبل ازذخیره نمودن خشک گردند درغیرآن بواسطه حرارت درنتیجه فعالیت های میکروبی ضایع شده وبه زودترین فرست تحت حمله حشرات قرار میگیرند. برای ذخیره نمودن تخم ها 12 ٪ رطوبت دانه مناسب ومصئون می باشد. درکشور مااکثراتخماها را باهموارنمودن آن دریک سقف هموارمقابل آفتاب خشک می نمایند. تخم هاباید دربوجی های که مانع آلوده شدن  می گردند، انداخته ودریک سقف سمنت شده که ازتخریب حشرات وآفات درامان باشد ذخیره مینمایند. گدامها باید وقت به وقت معاینه گردند، اگر کدام حمله از حشرات گدامی  دیده شد می توانیم باید تدخین گازات کیمیاوی یاگذاشت تخم ها دوباره به آفتاب درماه گرم سال کنترول نمود.   سفارشات : باتوجه به درک اهمیت موضوع سیمینار هذا برای بهتررعایت کردن نکات عمده واساسی به منظور کاهش میزان ضایعات و جلوگیری  ازبدست خوش رفتن حاصلات گندم  ازنظر کمی وکیفی  در مراحل مختلف توجه به نکات زیر می تواند راهگشا باشد: ۱- از رده خارج ساختن ماشین های برداشت فرسوده و جایگزینی آن با ماشین های نو و مجهز به تکنولوژی جدید ۲- ایجاد اصلاحات لازم در ساخت ماشین های برداشت ساخت داخل و تطبیق آن با تکنولوژی روز با توجه به عملکردهای بالای مزارع غلات                                                                ۳- افزایش تعداد کمباین مورد نیاز متناسب با سطوح زیرکشت به منظور انجام به موقع برداشت محصول ۴- تربیت و آموزش رانندگان حرفه ای کمباین توسط ارگان های ذی ربط و صدور مجوز کار برای آنان ۵- ارتقای سطح دانش فنی رانندگان فعلی کمباین از طریق همکاری تشکل های ذی ربط با ارگان های مربوطه ۶- افزایش میزان تسهیلات بانکی کم بهره و اعطای آن به رانندگانی که مهارت های لازم شغلی، کسب نموده باشند ۷- آموزش های لازم به منظور شناخت ضایعات محصول و جلب همکاری آنان برای کاهش آن ۸- نظارت مستمر بر کار کمباین ها در مزارع توسط بخش خصوصی از طریق انعقاد قرارداد با وزارت زراعت وآبیاری  و ارایه گزارش همراه با پیشنهادات لازم به وزارت های ذی ربط در زمینه نظارت های انجام یافته ۹- توجه و لزوم همکاری تشکل های کمباین داران با وزارت زراعت  و عوامل اجرایی به منظور انجام نظارت های لازم ۱۰- تشویق هر چه بیشتر کمباین داران به آماده سازی کمباین ها قبل از ورود به مزرعه ۱۱- صدور پروانه اشتغال از طریق تشکل های ذی ربط با تاکید سازمان های زراعتی ولایات ، برای رانندگانی که دارای مهارت کافی هستند                       ۱۲- تهیه و تامین تخم های اصلاح شده گندم مقاوم بریزش و زود رس به مقدار کافی، تحت نظر سازمان های ذی ربط ۱۳- رعایت زمان و الگوی مناسب برداشت محصول و جلوگیری از تاخیر در برداشت ۱۴- رعایت نکات فنی پیرامون لحاظ کردن اصول به زراعی مانند آماده سازی مطلوب زمین برای کاشت گندم، رعایت شیوه کاشت مناسب، مبارزه با علف های هرز و آفت سن در مزارع گندم و در آخر برداشت به موقع محصول گندم از جمله پیشنهادات و راهکارهایی است که به شما ارایه می شود.                  ماخذ : 1.      خدابنده، ناصر ،1387 چاب نهم ، غلات ، دانشگاه تهران ، صفحه 118. 2.      رستگار ، محمد علی ، 1384،  زراعت عمومی،   انتشارات برهمند ، صفحه 382 . 3.      فرهمند، مسعود ، 1388 کارشناس کشاورزی و دبیر اسبق ستاد برداشت غلات کشور ، صفحه ماهنامه دام کشت و صنعت، شماره ۱۱۰ . 4.      قربان نورمحمد، سیادت ، سید عطا الله ، کاشانی ،علی  1389. زرعت غلات جلد اول ، دانشگاه شهد چمران صفحه  185186 - .     5.     http://www.iranwheat.ir . 6.     . - www.pouyakam.com 7.     www.wikpdia.com. 8.     http://zakhiresazigroup.blogfa.com